Rai kwa rasimu ya pili ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Kwanza, ninapoingeza Tume ya Warioba (Rasimu ya Katiba ya JMT) kwa kazi yao nzuri ambayo kila mtu ameiona na wakati huohuo kuwarai Watanzania wenzangu kumuenzi kiongozi huyu na timu yake, sasa na siku zijazo na kuhakikisha wanakuwepo kitwasira katika sebule kuu za taifa letu kwa ajili ya kumbukumbu kwa vizazi vijavyo. Kazi iliyobakia kwetu sisi wananchi ninaamini ni kama kung'arisha kitu ambacho utengenezaji wake umeshakamailika na imebakia tu mambo tudogotudogo hapa na pale kuikamilisha. Katika makala haya nitaangazia mambo machache tu ambayo kwa uoni wangu wa haraka haraka nadhani yanahitaji kuangaliwa kwa undani zaidi wakati wa mikutano ya Bunge la Kuboresha Rasimu ya Katiba mpya. Mapato yatakayotokana na gesi, petroli na madini yetu ni lazima yaelekezwe kwenye elimu. Sioni ibara ifuatayo kwanini isisomeke kama ifuatavyo, yaani kifungu 42. (b) kingelisomeka kama: "kupata elimu bora ya msingi na sekondari.....yaani. Kuhusu Haki ya elimu lazima itangaze pia kwamba pamoja na yaliyomo hivi sasa ni haki kwa taasisi yoyote ile inayotoa elimu kutoa elimu yoyote ile kwa lugha mwenye au wenye taasisi na walengwa wanayoitaka; katika kujenga usawa kati ya mikoa, kila mkoa utakuwa na angalau chuo kimoja kikuu cha umma; na kwamba elimu toka chekechea hadi sekondari itatolewa kwa gharama za pato la taifa hususan kutokana na utajiri weu wa madini na mali asili kwa faida ya wengi; na kwamba elimu itakayotolewa italenga siku zote kuwawezesha vijana wa nchi kutatua matatizo ya nchi na watu wao na hivyo kukuza ajira kwa kuboresha maisha ya waliio wengi. Pamoja nayaliyomo katika ibara ya 44 ingelifaa yaongezwe pia kwamba ni jukumu la serikali kuu kuwajengea vijana mazingira ya kujiajiri wenyewe kwa kujifunza kuwa wabunifu, wavumbuzi na kujiingiza katika ujasiriamali na taifa kwa kutumia hazina yake itawajengea mazingira ya kuweza kukopeshwa na kupata nyenzo nyenginezo za kuwasaidia kujiajiri na kujitegemea....lengo likiwa ni kupunguza idadi ya mashine, magari na mitambo tunayonunua toka nje kwa sisi wenyewe kuvitengeneza hapa hapa nchini baadhi ya vitu hivyo. Tunaijua hali ya nchi yetu na mapungufu yake, je, Tunu za kitaifa zilizoanishwa zinatutosha au ingelifaa pia tuongeze tunu nyengine kama: utamaduni, mila na desturi chanya mbalimbali na usasaishaji wake; ukweli; uaminifu; usafi; ubunifu na uvumbuzi na udhibiti kamilifu na bora wa majukumu na kazi kubwa kwa ndogo nchini. Nina wasiwasi pia kama sifa anazostahili kuwa nazo mtu anayestahili kugombea urais kama zimeainishwa katika rasimu hii. Labda zimefutika kwenye nakala yangu, maana ukweli sikuziona. Je, tutapata kiongozi bora kama rais wa muungano bila ya kujua tunahitaji mtu wa aina au namna gani? Ibara ya 32 inayozungumzia uhuru wa imani ya dini kwa baadhi ya watu inaonekana kuning'inia. Baadhi ya maswali yanayoulizwa ni je inajitosheleza bila kuzungumzia masuala kama: hakuna taasisi au chombo chochote kitakachopewa na katiba au sheria chini ya katiba hii ukiritimba juu waumini wa imani au dini yoyote ile iwayo; viongozi wa ksiasa na kiserikali hawataruhusiwa kwa namna yoyote ile kuwachagulia waumini viongozi wao; kwa imani zinazopenda serikali na wafadhili watasaidia kuwajengea waumini miundo na mifumo ya kuendesha mambo yao ili kuendana na wakati; serikali na wahisani wa ndani na nje wanastahili kusaidia kila imani kukamilisha masuala yao ya ibada kwa kuwa na taasisi na watu wanaochangia ukamilikaji wa ibada zao; na kwamba sio tu haitaonekana bali haitakubalika kwa kikundi chochote katika jamii kuishawishi serikali kuinyima imani fulani ya kidni kuwa na mifumo, miundo na rasilimali watu muhimu wanaohitajika kukamilisha imani yake. Wale wanaosema kwamba suala la Mahakama ya Kadhi, mathalani, sio la muungano ni muhimu wafafanue kama katiba ya muungano ni katiba mama, au ni katiba za Tanganyika na Zanzibar ndio katiba mama? Ni dhahiri kutokana na miaka mingi ya utawala wa mfumo wa chama kimoja, muda unahitajika pia kuwabadili kimawazo na kivitendo baadhi ya watendaji watakaokuwa wamezoea kuwa watumishi wa umma na wakati huo watumishi wa chama cha kisiasa.... Kwa yale mambo ambayo yanayonekana yanaweza kuwa chanzo cha kutokuelewana miongoni mwetu, fujo au ghasia au kusababisha 'tokomeza' nyingine kama yasiporekebishwa sasa hivi, ni vyema yaanze mara moja.... Kuhusu uhuru wa vyombo vya habari, bunge letu kwa kushirikiana na mabunge mengine ya Afrika Mashariki yatatunga sheria moja ili kuoanisha mitazamo yetu na kuvipa vyombo vya habari kutimiza wajibu wake kwa jamii zetu bila mikwaruzano na serikali isiyo ya lazima. Kiujumla kuna vifungu kadhaa katika rasimu hiyo ambavyo kwa faida za baadaye za kisheria ni muhimu kupanuliwa zaidi ili kile kinacholengwa hatimaye kipatikane kiurahisi bila shida kwa walengwa wa katiba hii mpya. Vifungu vingi vinavyohsu mamlaka, haki na wajibu wa wananchi na wale watakaowatawala ni lazima vifafanuliwe zaidi ili kuondokana na kosa kubwa linalotokea kwenye katiba yoyote mpya, nalo sio lingine ila lile la kuzusha migongano inayokuja kuleta ukinzani mgumu mbele ya mahakama panapokuja kuzuka tatizo ambalo misingi yake haikufafanuliwa ipasavyo. Ingawa Tume ya Jaji Warioba imependekeza pawe na miaka minne hivi ya mpito, kwa upande wangu ninaona ingelifaa yale yanayowezekana kufanyika leo leo, yafanyike, na yale ambayo kwa namna fulani yanastahili kufanyiwa kazi zaidi ndiyo yacheleweshwe. Rasimu imekaa kimya pia juu ya suala la madaraka mikoani au mikoa iliyo huru kiuchumi na haja ya kupunguza utititri wa wakuu wa wilaya nchini. NInaamini wajumbe wa bunge la katiba wataendelea kulishughulikia ili kupata muafaka wenye manufaa kwa Watanzania. Je, ni muhimu Uchaguzi Mkuu ujao ufanyike 2015. NInadhani sio lazima. Kama nikiruhusiwa, ningelipendekeza kwamba Rais Jakaya Kikwete angeongezewa miaka miwili 2005-2007 ambacho kitaitwa kipindi cha mpito cha kukamilisha kazi ya katiba iliyosalia. Katika muda huu pengine Mheshimiwa Kikwete atambulike kama Rais wa muda wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na kazi yake kubwa itakuwa kuzisaidia Tanganyika na Zanzibar kama nchi mbili katika muungano mpya kupata viongozi wanaofaa. Kwa maoni yangu Uchaguzi Mkuu wa Tanganyika, Zanzibar na ule wa Muungano wa Tanzania ungestahili kufanyika Januari 2007. Na kuanzia hapo mwaka wetuu wa kifedha ubadilishwe pia na kuanzia Januari na kuishia Disemba ili kupunguza matatizo yanayoendana na mwaka wa kifedha tunaotumia kwa hivi sasa. Tutakachokikosa hapa zaidi ni kutokuwa na chaguzi zinazofanyika kwa miaka inayoishia 0 au 5. Wengi waliofanya haraka ya kutaka kuikamilisha katiba na wakati huoo kuendesha uchaguzi mkuu kwingineko Afrika wamejikuta na matatizo mengi kuliiko walivyotegemea. Ninaamini kama pendekezo langu litakubalika basi Tanzania itapata muda wa kutosha kufanya maandalizi na marekebisho muhimu yatakayozisaidia nchi zetu mbili na serikali ya muungano kuanza vizuri na kuepuka shinikizo na songombingo zisizo za lazima. NI dhahiri kama teuzi kadhaa za watu muhimu; na kwamba mawaziri hawatatokana tena na wabunge; na kwamba kutakuwa na Tume Huru ya Uchaguzi na wagombea huru kwa nafasi mbalimbali ni jambo litakalohitaji muda wa kutosha.

Reli ya Tanga- Taveta - Arusha igeuzwe Chuo Kikuu cha Ujenzi wa Reli nchini...

HOJA yangu binafsi leo ni kwamba Tanzania baada ya miaka hamsini ya uhuru haina sababu ya kutegemea nchi nyingine duniani katika ujenzi wa baadhi ya miundombinu yake na uwepo wa viwanda vinavozalisha mitambo na mashine muhimu katika maendeleo yake ya kiuchumi na kijamii na ujenzi wa nchi kwa ujumla. Vijana wengi niliowauliza walimaka: ' Na kufuatia uamuzi wa Kenya kujenga upya reli yake kati ya Mombsa na Malabo kwa msaada wa Wachina, huku Rwanda na Burundi nazo kupitisha mizigo yake kupitia Kenya, upo uwezekano mkubwa wa ujenzi wa bandari ya Bagamoyo kuwa ghalibure na hasara na mzigo usiobebeka kwa kizazi kijacho. Itakuwa ni busara na hekima kutumia njia mbadala za ujenzi wa reli zetu nchini na badala ya kuviongezea vizazi vijanvyo mzigo wa madeni kuvipunguzia zigo hilo ogepewa. Badala ya kuzungumzia serikali mbili, haya ndiyo mambo ambayo vijana wa Tanzania kuonesha wako mbele ya vijana wengine wa Kiafrika walikuwa wanapaswa kuzungumzia. Na sio kuzungumzia mikakati ya kuua kabisa matumaini ya umoja wa Afrika ili kuzima kiu na kushibisha njaa ya leo. Ujenzi wa reli kwa akili zetu wenyewe na rasilimali zetu wenyewe sio tu utaondosha baadhi ya matatizo yetu bali utawapa vijana wa nchi hii kuwa wajenzi wa reli waanzilishi hapa Afrika. Ili tuwe nchi bora na nchi mali lazima viongozi na wananchi wetu tuone mbali kuliko jirani wanaotuzunguka. Tunacheleweshwa mno!' Na kwamba uwekezaji mkubwa unaostahili kufanywa na nchi inayotaka kuendelea kikweli kweli ni katika vijana wake na sio tu ardhi , migodi na viwanda. Katika miaka hamsini ya mwanzo kutokana na kukosa watu waliosoma, shule na vyuo stahilifu, raia wanaojijua na sababu ya kuwepo kwao, wajasirimali, vijana wabunifu, mitaji, masoko, teknolojia muafaka na mitandao ya kusaidiana kufanikisha azma fulani palikuwa hapana njia ila kuvumilia tu kutegemea watu wengine watujengee nchi yetu huku sisi wenyewe tukijifunza. Hoja yangu inapewa nguvu na makali na ukweli kwamba tumeshajifunza kiasi cha kutosha sasa; tuna shule na vyuo stahilifu; na wapo wasomi nje na ndani ya nchi wanaotaka kuchangia kwa hali na mali kutatua matatizo ya watu na nchi yao pindi wanapowezeshwa na kurahisishiwa kufanza hivyo. Vijana wengi wa Kiafrika wamechoka kuona wanabwebwa na kudekezwa na kunyimwa kufanza mengi kama vile wao ni watoto na wazungu au wageni wengine ndio watu wazima. Wanataka kuonyesha utundu wao, kujaribu, kuthubutu na hatimaye kuweza kuanza kutoa mchango kwa maendeleo ya nchi na watu wake haraka iwezekanavyo. Wakati huko Chinana kwingineko Asia, vijana wa miaka 18 wanaanzisha miradi na kuwa na kampuni zao wenywe, hapa Tazania ndio kwanza tunamficha kijana shuleni asome, kisha afeli na kukata tamaa na maisha. Isitoshe hivi leo dunaini kuna mitandao na rasilimali za kielimu, kiujuzi na kimaarifa za kila aina kumuwezesha mwanadamu kuunda chochote anachokitaka; teknolojia zinatafutwa kwenye intaneti kirahisi; soko kwa ajili ya miundombinu ya namna hii bado bikra kabisa Afrika; kuna taasisi za kila aina kuwawezesha vijana kupata mtaji mradi tu wapate mdhamini; nchi ina vijana wabunifu ambao vipaji vyao vinahitaji kuengwaengwa na kuendelezwa kidogo tu, pasina ubabaishaji,unafiki, kumjua huyu ni wa nani na yule si wa nani, wala upendeleao; wengi wa vijana wetu leo ni watu wanaojitambua kuwa sababu ya kuwepo kwao sio starehe na anasa bali kubwa zaidi na la mwanzo kabisa ni kusaidia nchi yao kuondokana na umaskini, ujinga na mardhi, na hali kadhalika elimu na vipaji vya ujasiriamali na maarifa ya kiuchumi na kiteknohama vinachipua kama uyogakila kona nchini. La kujiuliza baada ya miaka hamsini ya uhuru ni je, elimu tunayoendelea kuitoa hapa nchini inasaidia nchi kwa kiasi gani kutatua matatizo ya nchi na watu wake? Nchi yetu ina matatizo mbalimbali yakiwemo yale ya usafiri na uchukuzi- ikiwemo uundaji na utengenezaji wa reli, meli, ndege, vyombo vingine vya usafiri na uchukuzi, bandari, barabara, viwanja vya ndege, chakula, maji, nishati nafuu na rahisi kutumika, na viwanda mama na viwanda vidogovidogo. Nchi yetu bado inahitaji pia nyumba bora kwa ajili ya wanacnhi wake na hasa vijijini; shule, hospitali, vijiji na miji safi na bora zaidi. Achilia upatikanaji kirahisi wa maji, umeme na huduma za usafi na utunzaji mazingira nchini.Aidha, tunahitaji kuzlisha mazao na bidhaa mbalimbali kwa kiwango cha kimataifa na vile vile ktuoa huduma zinazokubalika kimataifa ili tusipate ulazima wa kujitengenza na kuwa wasafi pale mgeni ajapo kututembelea kwa usafi na mazingira bora kuwa ni sehemu ya maisha yetu ya kila siku. Nitazungumzia leo tatizo moja tu, lakini ninaamini fikra za ufumbuzi wa tatizo hilo zinaweza pia kutumika kwenye kutatua matatizo ya mahaa na aina nyingine kiurahisi kama itavyowezekana katika hili. Yeyote anayetembelea miji au vijij kando ya reli ya Tanga-Kahe- Taveta- Arusha kam vile vya Mkumbara, Hedaru, Pongwe, Magunga, Mombo, Korogwe, Makanya, Chekereni, Himo, Uchira, Kahe, Mtakuja, Kiyungi, Rongoi, Rundugai, KIA, USA River na kadhalika hakosi kuona nini hali ya sehemu na maeneo hayo ingekuwaje laiti Shirika husika la reli lingelikuwa bado linatoa huduma zake na hasa katika ubebaji mizigo na mifugo. Jambo hili tukilifanza kwa njia ya utegemezi na kusubiri h isani ya wafadhili litatuchukua miaka kama sio miongo kadhaa. Lakini jambo hili hili tukijifunga kibwebwe na kulianzishia shule au chuo cha ujenzi wa reli kwa kuitumia njia hiyohiyo ya reli ya Tanga-Moshi-Taveta na Arusha linaweza sio tu kufnyika haraka, lakini pia likawa ndio mwanzo wa Tanzania kuachana na kuzitegemea nchi nyingine katika uundaji wake wa magarimoshi na utengenezaji wa njia zake za reli. Chuo hiki kinaweza kuanza kwa vifaa vilevile ambavyo bado vipo kwenye maeneo ya shirika hilo kwenye mikoa husika. Kwa kutumia mabehewa ya zamani na mahema vijana wakaanza mwaka wa kwanza kwa kujifunza masomo ya msingi katika uhandisi wa njia za reli na uundaji garimoshi. Wakishajifunza sayansi, mahesabu na teknolojia za msingi vijana hao katika mwaka wa pili wanaanza kazi ya kulaza reli upya katika njia husika kwa kutumia viberenge huku wakisadiana mafundi wa kulipwa na kujitolea kutoka sehemu mbalimbali duniani ambako huko kwao hivi leo hawana ajira na wanangojea fursa kama hii kwa hamu sana. Mwaka unaofuata kwa kusaidiwa na serikali na watu wanaoipenda nchi yetu popote kule duniani vijana wanaanza kufufua au kukarabati mabehewa na vichwa vya treni huku mipango ikiandaliwa kimkakati kuwa na karakana au viwanda bora zaidi vya kufanyia kazi hiyo kwa kuwatumia wafanyakazi wa zamani katika sekta za reli ndani na nje ya nchi. Msaada huu utawezeshwa zaidi kwa kuwa na mawasiliano ya uhakika kati ya wahadhiri na wanafunzi chuoni hapo na mabingwa wa reli kimataifa kupitia simu za mkononi na nyenzo kama facebook. Badala ya facebook kuzipindua nchi zetu, sasa itatumika kuleta mapinduzi ya kujitegemea kiufundi na kitaalamu katika nchi zetu. Baada ya hapo huduma inaanza kwa uchukuzi wa mizigo na mifugo kwanza kabla usafirishaji binadamu haujaanza huku vijana wakijifunza menejimenti na utawala au uendeshaji bora wa sekta ya reli nchini na Afrika kwa ujumla. Hili likifanyika, wakati huo huo chuo kinaanza kujitangaza na kutafuta tenda za ujenzi wa reli katika nchi kama Kongo, Afrika ya kati, Chad, Zambia, Angola na kwingineko duniani ikiwemo India, Urussi, Amerika ambayo njia zake za reli zimechakaa kupita kiasi. Wakishamaliza mafunzo ya bashara na menejimenti kuu, sasa vijana watajimwaga kusomea masomo kama vile menejimenti ya operesheni, logistiki, uboreshaji safari za treni kwa kuwa na treni ziendazo kasi na kutumia umeme, utafiti na uvumbuzi muafaka katika kuendeleza na kuimarisha uchukuzi na usafirishaji kwa kutumia reli na masuala mengine ya kitaifa na kimataifa yatakayochangia katika kuifanya nchi kuwa mfano na kitovu cha ujenzi reli asili hapa Afrika. Vijana wanaopitia mchakato huu pindi wanapohitimu sio tu watapata vyeti vinayotambulika kimataifa, lakini, chuo na wabia wake kibiashara kinamwajiri papo kwa hapo. Inawezekana kweli kwamba nipo kwenye ndoto, lakini muamuzi mzuri wa hili ni kijana wa Tanzania asiyekuwa na ajira hivi sasa. Tumuulize, hli linawezekana au haliwezekani?

Bomu linalosubiri kulipuka Afrika: Tofauti ya walionacho na wasionacho..

Kabla ya 2010 dunia ilijikita zaidi katika kushughulikia changamoto zilizosababishwa na athari au madhara yanayosababishwa na walimwengu kwa hali ya hewa na mazingira duniani. Kuanzia muongo wa pili wa karne ya ishirini na moja, hata hivyo, mtazamo na mwelekeo wa wanauchumi na wanajamii kwa ujumla umekuwa ukiegema zaidi upande wa namna au jinsi ambayo masuala ya kiuchumi na kijamii yanavyoweza kuhatarisha sio tu maisha ya mwanadamu, bali hata kuzidisha uwezekano wa athari mbaya dhidii ya mazingira na hali ya hewa kuongezeka. Katika makala ya leo tutajikita zaidi katika suala la kukua tofauti za kipato au kiuchumi kati ya wale wenye nacho na wasionacho. Tafiti zilizofanywa na Prof. Joseph E. Stiglitz wa Chuo Kikuu cha Columbia cha nchini Marekani, ni kazi nzuri inayokuja wakati muafaka katika kuitahadharisha dunia kuwa mfumo wa ubepari usiodhibtiwa budi utazipeleka nchi na dunia kubaya. Na kwamba upo umuhimu wa kujitoa kimasomaso kuja na sera ambazo hazitaipelekea Afrika kujikuta kwenye masahibu ambayo baadhi ya nchi za Ulaya na Asia leo zinalazimika kuyafungia kibwebwe. Mfano wa nchi ambazo zinajenga mfano mzuri wa kuigwa katika kudhibiti pendo kati ya walionacho na wasionacho ni nchi za Skandinavia. Nchi hizo hazina muujiza wowote ila tu ni kule kuanzisha kwao na kutunza mikakati na sera ambazo wanazitumia kuzuia kulipuka kwa tofauti kubwa katika kipato cha watu wa kima cha juu na wale wa chini. Sera hizi hubainika na wengi duniani kama mfumo wa ujamaa wa kidemokrasia. Laiti Tanzania isingetupa moja kwa moja siasa ya Ujamaa na Kujitegemea leo tusingekuwa na cha kuandika hapa. Hasara yetu ni sawa na ile ya mwogeshaji mwana, kumtupa mwana na maji machafu aliyeogeshewa. Nchi zinazoathirika zaidi ni zile zenye kukosa azma na sera kwa malengo ya kisiasa na kijamii yaliyo dhahiri na yanayokubalika kama dawa mujarabu kwa tofauti za kiuchumi na kipato katika jamii husika. Aidha, vijiji kusahaulika kimaendeleo kwa kukosa mipango ya kuvisaidia kupata uongozi au menejimenti bora ikiwemo ile ya rasilimali watu, usimamiaji uzalishaji mali, utafutaji mitaji na masoko Ujamaa, ubepari ni jambo jengine linaloendelea kuchangia kukua kwa tofauti za kipato hususan kati ya watu wa mijini na wale wa vijiini. Sera zozote zinazochania kumnyang'anya masikini hata kile kidogo alichonacho sio chachu ya kudumisha amani na umoja katika jamii husika. Katika nchi nyingi zilizoanza na kuendelea na ubepari tofauti hizi husababishwa kwa kiasi kikubwa kwa baadhi ya watu aidha kuzaliwa katika utajiri au ukubwa au nafasi zenyemlo na wengi wengine katika umaskini, hivyo kuwapa wale wa kwanza mtaji wa kiuzawa na vilevile kutokana na tofauti za kiajira na kielimu na uweledi wa kiteknolojia na utaalamu wa tasnia husika. Katika nchi zilizokuwa zikifuata ujamaa tofauti hizi zinazaliwa na watawala waliokuwa wajamaa kugeuka mabepari kwa kunufaika na mali zilizokuwa za umma huku wakigwaya kukiri kwa wananchi wao kuwa wao na nchi sasa ni ya kibepari na sio tena ya kijamaa; utumishi unaojali zaidi uswahiba na udugu na sio tija na ufanisi; utegemezi wa upendeleo, rushwa na teni pasenti kwa vyama tawala badala ya njia halali za mapato; wanasiasa kununuliwa na matajiri na fisadi; mabenki na taasisi nyingine za fedha kuwa chini ya wanasiasa wanaotawala; misaada toka nje kuwanufaisha watawala kuliko wananchi; kukosa uwazi na uwajibikaji katika usimamizi wa mipango, mikataba, siasa na sera za nchi husika; kusaini mikataba mibovu kwa faida ya chama na watu binafsi na sio kwa faida ya umma; kukosekana ushindani wa kweli wa kidemokrasia kisiasa na kiuchumi;kuwanyima fursa wapinzani wa kisiasa na watawala au watu wao kupewa fursa hizo; uwepo wa makampuni yasiyotozwa kodi tosha na ambayo yanaweza kuzaini umma na yenyewe kutengeneza mabilioni kama sio matrilioni katika muda mfupi tu bila udhibiti na ukaguzi wa uhakika toka kwa wanaohusika na ardhi na maliasili za nchi kuwafaa zaidi watawala, wageni na wenye nacho na sio mwananchi wa kawaida. Jambo jengine linachangia si haba kukuza pengo kati ya walio nacho na wasio nacho ni lile la kukosa vigezo vinavyokubalika katika ajira na ujira. Kwenye nchi nyingi waliosoma sana na wenye ujuzi mkubwa zaidi ndio hulipwa kidogo lakini wasiosoma bali wana vyeo wao wakafaidi ujira, masurufu na maduhuli makubwa zaidi. Nchi nyingi maskini kama vile Tanzania zina matatizo pia ya kushindwa kuwa na sera na mipango inayofanya kazi katka masuala ya matumizi na ugawanyaji pato la taifa kitaifa, kijamii mbalimbali na kati ya tasnia na makundi kazi mbalimbali katika jamii. Kosa lingine linalochangia kukua kwa pengo kati ya walionacho na wasio nacho ni kushindwa kuipa mali asili yetu kama ardhi, madini, mimea na watu wetu thamani stahilifu na inayoweza kuwanyanyua watu wetu kiuchumi na kimapato kwa njia moja au nyengine. Udhaifu katika menejimenti ya uchumi wa nchi na hasa uzalishaji mali na ujasiriamli ikiwemo, mathalani, fursa ya kuviongoza vijiji kiuchumi na kimapato zaidi nayo inachangia tatizo hili si haba. Kuna wanaodai kuwa vijiji na wanavijiji wakiboreshewa tu masuala ya menejimenti na utawala nchi inaweza kupunguza nusu ya umaskini wake kwa haraka zaidi kuliko inavyotarajiwa na hasa panapokuwa na uwekezaji unaolenga kutmia kile wanakiji walichonacho katika kuwasaidia kupata maendeleo makubwa zaidi. Siasa za WB, IMF ambazo leo zinakataliwa na Ulaya na Amerika wanaopitia matatizo yaleyale kama yetu zinahitaji pia kukataliwa waziwazi kwani zinachangia hatari ya kutuletea matatizo makubwa zaidi siku za usoni. Ipo haja ya kuangalia upya, baada ya nchi yetu sasa, kugundua mali asili mpya kama gesi, mafuta ya peteroli na madini salama kuvunwa ya aina mbalimbali ni kwa jinsi gani Tanzania inaweza kurejea tena kwenye mfumo mzuri uliodhibiti vilivyo tofauti ya kipato na kiutajiri kati ya watu wetu kama vile utoaji elimu bure; utoaji huduma za afya bure; kutoa ruzuku katika huduma muhimu kama zile za maji na umeme, usafirishaji na uchukuzi; kuwatunza maskini, yatima na wajane kwa kujitolea na nyenginezo kama hizo. Benki Kuu na vyombo vyetu vya fedha lazima zibadilike ili kuwa vyombo vya kupunguza pengo kati ya walichonachona wasionacho kwa namna moja au nyengine. Na kuu katika hili ni kuhakikisha kuna mifuko maalum ya kusaidia miradi kwa wanavjiji, vijana, wanafunzi wanaomaliza shule na wanatafuta kujiajiri na watu kama hao kwa kuiga mifano iliyofanikiwa ndani na nje ya nchi ili kzungusha pato la taifa na kutoa fursa kubwa zaidi ya uwekezaji wa wazawa nchini.

Migogoro ya Kiimani matunda ya kukosa uongozi jumuishi, bora na adilifu kijamii, kiuchumi, kidini na kisiasa

NCHI zote ambazo asili na utu wao unatawakali mbele ya vitu vingine duniani ndizo zilizotulia na zilizoepuka machafuko na migogoro ya kijamii na kiimani kwa kiasi kikubwa. Kuanzia Uarabuni, Uchina, India, Urussi, Vietnam, Malaysia, Indonedia, Ufilipino na kddhalika. Matatizo katika nchi hizi yanakuja pale mataifa haya yanapoanza kuzainiwa na kuacha kutanguliza asili, historia na utu wao kwanza na wakakubali kutanguliza kitu kingine mbele iwe dini au maslahi fulani au ukabila au ueneokijiografia au uchama na kadhalika. Utaifa, historia, desturi na utamaduni wa watu vinapopewa hadhi stahilifu husaidia sana na kuiepusha nchi kukwepa pepo za ushawishi na mbadaliko ya kimtazamo kutokana na kuingiliana na watu wa asili na tamaduni nyingine. Migogoro ya kiimani Afrika na hususan Tanzania ni matunda ya kuurudisha nyuma Utanzania na Uafrika wetu na kutanguliza maslahi ya kiitikadi na kibinafsi miongoni mwetu na hasa kati ya viongozi wetu. Hili nalo kwa maoni yangu linasababishwa na kushindwa kutambua kwamba uongozi bora ni jambo la ushirika kiushauri na la pamoja. Ukijenga ukiritimba katika uongozi mara nyingi unaharibu, badala ya kutengeneza. Kila jamii ina aina mbalimbali ya viongozi. Kuna viongozi wa kiseriikali, kisiasa, kiimani, kimila/kiutamaduni, kiuchumi/kibiashara, kiteknolojia na kadhalika. Pale viongozi wa kiutawala au wa kisiasa wanapoona kwamba wao ndio tu wanaostahili kuitawala jamii na sio viongozi wa aina nyingine, basi migogoro katika jamii hiyo haiishi na imani ya wananchi kwa viongozi wao hao hupungua kwa kiasi kikubwa. Katika hili yapo mengi ya kumuiga mwasisi wa taifa hili, Mwalimu J.K. Nyerere na moja kubwa ni kwamba hakusita kuwaita na kuwaambia waziwazi na bayana viongozi wa kiimaniya kwamba mpaka we0katika hili ni huu hapa na msivuke mstari huu. Maana Mwalimu aliutanguliza kwanza Uafrika na Utanzania wake kabla ya kitu kingine. Kuutanguliza Utanzania, Uafrika na utu wetu mbele ya kttu kingine ndiyo nguzo ya kwanza ya amani na umoja wetu. Athubutu mwingine kutwambia vingine. Ninaona katika hili, hivi leo kuna udhaifu mkubwa miongoni mwa viongozi wetu. Endapo tunataka kuondokana na migogoro inayolinyemelea taifa letu kwa hivi sasa ni lazima tuukubali ukweli huu hapo juu na kuanza kuandaa mifumo na miundo ambayo itawapa viongozi wote katika sehemu na ngazi zote nafasi ya kuchangia maendeleo ya nchi na watu wetu. Kinachoonekana kwa hivi sasa ni kwa viongozi wetu mbalimbali kuchomwa moyo zaidi na kujihusisha na vidonda na vipele na sio chanzo halisi cha gonjwa la kukosa sio tu amani bali upendo, ushirikiano na kuaminiana kati ya wanacnhi wetu kama ilivyokuwa kwenye awamu ya kwanza ya serikali ya Tanzania. Ieleweke hakuna Mtanzania mmoja aliyekuwa na akili kuliko Watanzania wote wakiwekwa pamoja na anayeamini hivyo sio tu anajidanganya ila yeye ni tatizo kubwa. Akili ni nywele na kila mtu ana zake. Taaluma, uwezo na kushindwa kujifunza kutokana na historia na watu wengine kwa ujumla ninaamini ni jambo moja linalochangia kuwepo kwa migogoro ya kiimani ambayo isingelikuwepo kwenye miaka ya sabini na themanini hapa nchini kutokana na dini kuwa mikononi mwa viongozi walioisoma jamii vyena ma waliojitahidi kutoa mchango wao katika kuifanya jamii yetu kuwa kitu kimoja. Hizo ni enzi ninazozikumbuka wakati wa viongozi kama Hemedi bin Juma, Kadinali Rugambwa, Askofu Moshi, Askofu Sangu na viongozi wa dini nyingine ndogo kwa kubwa waliojua kutenga kilichokua cha Kaizari na kilichokuwa cha Mungu. Leo tuna mamia ya watu wanajiona wao ni bora mara mia ya viongozi wao. Lakini tukumbuke pamoja na yote uongozi ni zawadi kwa wema au ubaya toka Kwa Mungu. Katika miaka hii kwa bahati mbaya sana kila sekta inaingiliwa na wanasiasa, matajiri na watu kama hao wanaotaka kuwatumia watu wengine kujitajirisha, kujenga umaarufu na wakati mwingine kuihadaa na kuigombanisha jamii kwa maslahi yao binafsi na sio maslahi ya walio wengi. Izingatiwe kwamba katika taifa lolote kuna asilimia ya watu 97 wanaofikiri kwa moyo na ni asilimia chini ya 3 wanaofikiri kwa akili. Ni asilimia hii 3 ndiyo ambayo aghalabu inayozusha matatizo ya kila aina. Huwa wanadhani wanajua, kumbe hawajui kitu. Wanajihadaa wao wenyewe na wale wanaowahadaa kwa hasara ya nchi na watu wake. Ipo haja ya kuwa na Taasisi ya Kuwafunza viongozi wote wawe wa kisiasa au kidini au kibiashara mahala pamoja juu ya nadharia na dhana na imani na kanuni za msingi zitakazochangia kutuunganisha badala ya kutugawa. Kwa namna hii, kila kiongozi nchini wa kundi lolote lile atajifunza lililo sawa kufanza na lisilo sawa kulifanza pale anapoteta au kufanya jambo lolote lile hadharani. Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ingelipitia kwa mara nyingine tena uwepo wa 'World Conference of Religions for Peace' hapa nchini (taasisi muhimu sana inayopuuzwa kiasi cha kutisha) na kuona ni kwa namna taasisi hiyo inaweza kushikishwa na kuwezeshwa kufikia malengo na madhumuni yake ambayo kwa mapana na marefu ni hayo hayo au pengine zaidi ya hayo aliyogusia na anayoyahofia mheshimiwa Kikwete katika hotuba yake ya hivi karibuni. Kinachoonekana hapa nchini ni kwamba kuna watu na taasisi kabakaba ambazo zikiachwa kupuuzwa na zikashirikishwa katika changamoto na vilio vyetu mbalimbali vya kila siku, taasisi na watu hao wanaweza kutoa mchango wenye thamani na faida kubwa kwa nchi na watu wetu. Tuzinduaneni na tufanye kweli, lawana na hotuba zisizokwisha na zisizobadili kitu haziwezi kutufaa kwa lolote. Kisiasa ni muhimu kupitia upya na sera zinapendelea wanachama wa chama fulani na kubagua wa vyama vingine. Wanasiasa wakifanya hivyo, je, watu wa Mungu nao watahesabika wamefanya kosa na wao wakifanya ubaguzi kama huo? Wanasiasa wetu waelewe kuwa demokrasia na mfumo kamili, unapouwekea vikwazo upande mmoja, unachangia pia kuvuruga na kwignine usikokujua. Unafiiki na undumilakuwili ambao aghalabu unachangia mara kwa mara isijulikane kama hivi leo wanasiasa hapawanasema kweli au uongo hauwezi kutusaidia katika changamoto zilizo mbele yetu. Lazima viongozi wa dini na kisiasa wakubaliane kwamba nchi yetu haiwezi kujengwa juu ya misingi ya uongo, Kujitia uziwi na upofu unapoambiwa kweli, ubinafsi, kufikiri kwa moyo badala ya akili, kujigeuza kifaurongo, uzushi, kupakazina, umbeya, hadaa na uzaini wa kidizaini na kisanii bali katika misingi ya ukweli, uwazi, haki, usawa wa kisheria na uwajibikaji na vinginevyo ni kujidanganya kwa hasara ya walio wengi. Kwa kuanzia nawatafadhalisha viongozi wetu wote kujua ni mahala gani au wapi pa kusema yanayowahusu viongozi na wapi pa kumwaga mtama mbele ya kuku au bata wote. Ikiwa hivi tutakuwa na viongozi ambao mikono yao inafungwa na mikono ya viongozi wengine nchini na inakuwa ni rahisi kuwafuatilia na kuwadhibiti wanakosea na kuwatoa kwenye kundi la uongozi. Hatua hii italiepushia taifa madhara kama tunayoyaona kwingine Afrika. Mimi kama mwananchi wa kawaida nawatafadhalisha viongozi wetu kabla hawajafungua mdomo kutuambia chochote basi wazungumze wenyewe kwa wenyewe kwanza, wapime na kutathmini nini itakuwa atahri yake wanacnhi watakapofafanuliwa jambo hilo. Hatari kubwa ninayoiona kwa amani na umoja wa Tanzania sio kitu kingine ila midomo na kauli za viongozi wetu (kwa maana hiyo pana), kwamba kipo watakachokisema kitakachotuleta madhara makubwa kama ilivyo kwa watakachoacha kukisema nacho kikatuleta shari kubwa pia. Ninaamini viongozi wote kwa pamoja wana dhamana ya kulizungumzia hili na kujifunza kutoka kwa wengine itifakizinazoendana na matamshi yanayogusa sehemu kubwa ya watu wetu au taifa kwa ujumla wake. Viongozi wanapokuwa kitu kimoja katika kuongoza wale wanaostahili kuongozwa wana uwezo mkubwa zaidi wa kujenga amani na umoja kuliko vinginevyo. Mungu ibariki imani zetu, Mungu tubariki Tanzania na Afrika na tujalie kuutanguliza Utanzania na

Mambo Yatakayonusuru Amani na Umoja Miaka hii na Ijayo..

AMANI na umoja hapa Tanzania una kila sababu ya kuendele kuwepo ili mradi tu mambo yafuatayo yanaheshimiwa,  hayawi tu sera bali yanakuwa vitendo vya kila siku na wote kwa pamoja tukawa tunakataa kwenda kinyume na kauli na ahadi za kitaifa kuhusu masuala husika.

                Kwanza viongozi na raia lazima kujiheshimu, kuheshimu wengine na kuheshimiana. Huwezi ukaendelea kuwadhalilisha wengine au kufanya vitendo vinavyohalalisha kudhalilishwa wengine na wewe ukaamini kuwa utaendelea kuheshimika. Kiongozi yeyote wa Tanzania atakayekubali Mtanzania yeyote kudhalilishwa ndani au nje ya nchi na yeyote yule awaye basi huwa mchangiaji katika hatima ya uvunjikaji amani na umoja wa nchi.

                Mtu mmoja mmoja, vikundi vya watu, wapangaji, wenye nyumba, wenye mji, wanamtaa, wanakijiji na wanamji kwa ujumla wao ni sehemu ya Tanzania. Kila mmoja wao ana wajibu na ana haki zake. Kitendo chochote kinachoruhusu au kuendelea kuruhusu mtu au watu fulani kununua na kuuza haki za wengine ni kitendo kinachonuiwa na kinachodhamiria kuvunja amani na umoja wetu. Kisikubalike

                Uhuru wa kweli kwa mtu mmoja mmoja na makundi au jumuiya ya watu pasina uhuru huo kuingilia uhuru wa wengine. Uhuru ndicho kitu kinachompa uwezo mwananchi au raia awaye kufanya maamuzi kwa kuangalia maslahi yake na kikundi chake bila ya kurubuniwa, kuzainiwa, kununuliwa au kushawishiwa kufanza hivyo kwa pesa au upendeleo wowote uwao. Nchi huru hujengwa na watu huru  haijengwi na watu wa kununuliwa au watumwa wa mtu fulani.

                Kama nchi, Tanzania tunapwaya mno katika medani za ukweli na uaminifu kama watu binafsi na dhamana tunazopewa kutunza na wenzeu. UOngo haujengi nchi, aghalabu uongo hubomoa na kausambaratisha watu, vyama na nchi. Ni muhimu katika uandikaji wa katiba yetu tukarejea suala la kuwa na maadili muhimu ya kitaifa. Maadili hayo pamoja na mambo mengine yahusu: ukweli  kama tabia inayokubalika na wote; uaminifu; usafi wa mazingira, miili na mioyo yetu; uchapakazi na uwajibikaji wa kiwango cha juu; tabia ya kujisomea na kujiendeleza baada ya kumaliza shule/vyuo; kujitolea kusaidia wengine; kujitegemea kama jamii kama hali inaruhusu na ndio njia peikee ya kutatua tatizo la kijamii na kujitahidi kuongoza kwa vitendo na sio porojo na maneno.

                Hali ilivyo hivi sasa ni kwamba kuna matajiri na wakubwa wengine wanaojiweka juu ya sheria na wengi wengine kuwa chini ya sheria. Amani na umoja wetu lazima kufa kama hapatakuwa na usawa mbele ya sheria kwa wote viongozi kwa raia.

                Tusikubali visingizio vya kihaki za kibinadamu na kisheria kukwamisha mapambano dhidi ya rushwa. Kwa vigezo na bishara zote mla rushwa na fisadi huonekana maili kumi toka pale alipo na wala sio siri. Tukiidharau rushwa na kukubali itutawale sisi kama taifa na sio sisi kuitawala rushwa tutakuwa tumeshindwa katika safari ya ustawi na maendeleo ya watu wetu kabla hata ya kuanza safari yenyewe.

Kujilinda na kuwa na maofisa habari na mawasiliano pia wahariri wa habari na waandishi ambao pamoja na  uchanga wao wanajifanya  ni watakatifu na wanajua kilicho bora zaidi kwa nchi na watu wake. Hali katika kufanya hivyo wakawa  ndio wanaopanda mbegu za ushetani na balaa kwa nchi na watu  wake .

-Kupigwa vita rushwa na ufisadi

                Kama hatutaenzi ahadi na amri mbalimbali ambazo ni sahihi na za haki basi kitaifa tutakuwa tunabomoa msingi wa amani na umoja wetu. Baada ya kusema hivyo, ni lazima kwa wakubwa wetu sio tu kuchungua mambo pale tatizo linapotokea bali pia kuchungua kwa makini, kina na mapana malalamiko yoyote nchini ambayo yanaashiria kuwepo tatizo kati ya mtu na mtu au watu na watu. Mambo haya yakichukuliwa kijuujuu yatatufiksha pabaya, kwani yana uwezekano mkubwa wa kuweka umoja na amani yetu rehani katika mikono ya wachache kwa wema au ila.

                Huko nyuma Watanzania walikuwa wepesi wa kuitana ndugu au komredi.  Kuzuka na kukua kwa matabaka kati yetu kumeanza kunyemelea na kuuharibu udugu na ujamaa huo. Ni muhimu kuangalia kwa kutumia njia zozote ziwezekanazo tunarudisha  upendo na kukubalika kwa makundi mbalimbali katika jamii na sio kama hivi sasa ambapo baadhi ya  watumishi wa umma wameanza kuonekana kama maadui na aghalabu wako juu ya sheria za nchi na maeneo mbalimbali. Udugu na mahusiano mema huzaa kile kinachoitwa mtaji wa kijamii. Mtaji huu usipokuweko mbio za manendeleo kwa jamii yoyote iwayo hatima yake ni kuishia sakafuni.

                Tuepuke tabia ya kuwadharau , kuwashusha h adhi na kuwakwaza wengine hadharani pasina sababu ya msingi ila kwa mtu kujipendekeza na kujionyesha kwa wenzake kwamba yeye ni mkereketwa na anayewashwa zaidi kuliko wenzako na hasa katika jambo muktalifuni na lisilokubalika  ukweli wake na watu alimu na wenye uadilifu. Tabia ya kuikweza na kujionyesha wewe safi na bora kuliko wengine hujenga  chuki na inda isiyo na tija. Aghalabu anayejikweza na kukwaza wenzake huonekana mbaya, mbinafsi, adui na huchukiwa na wenigi hata na wale anaodhania wanamshabikia na kumpenda. Maana leo ni yule, kesho aweza wageukia wao.

                Kumezuka tabia ya baadhi ya wanasiasa na matajiri kuwanunua  Watanzania wengine kwa sababu moja au nyingine.  Jambo hili sio tu linarudisha uhadimu kwa watu wetu kupitia mlango wa nyuma bali ni sababu moja kubwa inayochangia kuua na kuumaliza udugu na umoja wetu, kwa kuwa watu wanaonunuliwa ni rahisi sana kutumika kufanya lolote lile liwalo, liwe jema au baya mradi wanalipa deni lao.

                Katika miaka hii ya kugundulika kwa rasilimali mbalimbali nchini upo umuhimu wa kuwa na fomula ya kitaifa itakayogawa rasilimali na mapato yanayotokana nazo kwa namna ambayo kule inakopatikana wanaona wanastahili kupata wanachopata na wengine kugawiwa au kunufaika na kile kinachobakia, ikiwemo serikali na vyombo vyake pia.

                Upo uwezekano mkubwa wa amani na umoja wetu kudumu kama mambo niliyoorodhoshea hapo juu yatafanyiwa maamuzi sio kiimla bali kwa kuwashirikisha wahusika au wabia katika masuala mbalimbali na kufikia maamuzi ambayo yanachangia wote kujiona ni washindi na hakuna mshindwa.

                Kwenye jamii ya mpito kama ilivyo yetu aghalabu umoja hujengwa kwa kuwa na madaraja kati ya walionacho na wasio nacho. Aidha kila kinachoonekana kuwa ni kizuizi katika ukombozi wa wasionacho huwa kinang'olewa haraka kwa faida ya wote.

                Rasilimali zetu ni nyingi na za kutosha. Kinachokosekana ni uongozi, utu na  ubinadamu wa kuweza kutumia akili na maarifa tuliyopewa na Mola ili rasilimali hizo ziweze kutufaa sote bila ya wengine kutengwa na kusahauliwa. Hii ina maana katika sifa kubwa amabyo viongozi wetu kuanzia vijijini hadi kitaifa wangepaswa kuwa nayo ni ile ya kukosa kabisa ubainafsi wenye uharibifu.

                Hatuwezi kuwapata kina Nyerere wengine (watu waliokuwa wanajisahau wao wenywe na familia zao na kumtanguliza mbele Mtanzania kwanza) lakini tukiwa na maadili bora, kupata viongozi wenye kudhibiti ubinafsi wao kwa masalahi ya walio wengii ni kitu kinachowezekana kabisa. Kuna mifano mingi duniani inayoonesha kwamba nchi zilizochipukia na kuwa tajiri katika miaka ya hivi karibuni ziliongozwa na viongozi walionyima wao na kuwanufaisha watu wao kwanza, na sio waliowanyima na kuwakwaza watu wao ili wao wajinufaishe kwanza.

Tanzania katika nchi nyingi za Kiafrika ipo katika nafasi ya kipekee kuendelea kudumisha amani na umoja wa watu wake kama isipofuata msaragambo na kuiga yanayotokea katika nchi nyingine za Kiafrika na kwingineko duniani kwa kuwa na utaratibu wa wazi na usio na usiri katika kuzungumzia mambo mbalimbali yanayoonekana kuwa ni chanzo cha mtafaruku na maelewano kati ya Watanzania katika siku zijazo.

                Tabia ya mbuni haifai kwa nchi kama yetu, yaani, kuingiza kichwa chetu kwenye mchanga, kisha tukajifanya kama vile kwa kuwa hatuoni hatari inayokuja, basi tukifijificha hatari hiyo haitatugusa na eti tukabakia salama. Athari, hatari na matishio mbalimbali  kwa amani na umoja wetu lazima tupambane navyo ana kwa ana.

Elimu, Mitaala na Utatuaji Matatizo ya Watu na Nchi

Nia na madhumuni ya insha hii ni kujaribu kuwashawishi Watanzania kuona kwamba elimu yetu sasa hivi inaendeshwa kwa namna ambayo haina uhusiano kabisa na matatizo yanayokabili nchi na watu wetu.

                Ninavyoelewa mimi sababu kubwa ya kuwepo kwa elimu ni kusaidia kudumisha daraja la maarifa, nadharia, ujuzi na uzoefu wa waliotangulia na wanaowafatia katika jamii fulani.

                Jamii isiyoweza kurithisha toka kizazi kimoja kwenda kingine maarifa, elimu, teknolojia, mila, desturi na utamaduni wake kiujumla inayozikusanya muongo baada ya muongo sio jamii yenye uhakika wa kuwepo na kuendelea kuwepo katika siku zijazo.

                Urithishaji huu unajumlisha pia urithishwaji wa kizazi kimoja na kingine mbinu, njia na mikakati ya kushughulikia matatizo makubwa na madogo yanayokabili mtu mmoja mmoja na jamii nzima kwa ujumla.

                Inaaminika kwamba nusu ya matatizo ya jamii fulani huhesabika yamekwisha au yameishatatuliwa kama jamii hiyo itakuwa inawafunza vijana wake pamoja na elimu nyinginezo elimu ya kutafuta ufumbuzi wa matatizo yanayoikablili jamii husika.

                Mafunzo  haya hutolewa sio tu kinadharia bali pia kwa vitendo.  Unapotenganisha nadharia na vitndo katika elimu, basi jamii husika huwa inapoteza jambo muhimu sana katika wakati muafaka na sio rahisi kulipata jambo hilo tena katika siku zijazo.

                Kuna wanaoamini kwamba nusu ya matatizo ya Tanzania yanaweza kwisha kwa kuwa na mitaala inayolenga kutatua matatizo yake ya kijamii na kiuchumi.    

Matatizo ya kimaendeleo yanayowakabili Watanzania walio wengi ni pamoja na uadimu kama sio ukosefu wa maji, chakula na nyumba. Aidha kuna udhaifu katika elimu, tiba na afya kiasi kwamba watoto wa Kitanzania wanaendelea bado kusomeshwa nchi jirani na Ulaya au Asia; wakati huo huo wagonjwa wa Kitanzania wanaendelea kutibiwa

nje.

                Kuna tatizo la kukosa matunzo kwa wazee,  mayatima na watoto wa mitaani.      Vilevile yapo matatizo ya kiulinzi na usalama, uhalifu yanayotishia sio tu usalama wa raia mmoja mmoja bali amani na utulivu katika jamii ikiwemo kuongezeka kwa vitendo vya wivi na ubakaji pamoja na kuwa na sheria kali dhidi ya vitendo hivyo.

                Aidha yapo matatizo katika ujenzi na upanuzi au ujengaji upya wa barabara, reli, madaraja, uchimbaji madini, bandari, viwanja vya ndege na ujenzi wa uendelezaji wa miundombinu mingine.

                Kiutamaduni na Kiteknolojia tuna matatizo ya kuoanisha maendeleo ya teknolojia na mila na desturi zetu ili kupunguza gharama na kurahisisha ufanifu na ufanisi katika maeneo mengineyo ya maisha, kazi, sanaa, utunzi wa vitabu, filamu, michezo na burudani.

                Kijamii na kiuchumi matatizo makubwa ni katika ujasiriamali, mikopo na urudishaji wake, mipango, uratibu, uongozi, usimamizi na udhibiti wa mambo kiutawala, kimaandishi na kiteknolojia.  Hali kadhalika kuna masuala ya menejimenti na uendeshaji bora wa michezo, sanaa na uchumiwa utoaji au uuzaji huduma. Aidha kuna changamoto katika uchimbaji na utunzaji au uangalizi wa visima vya maji, bomba, pampu, mashamba ya kisasa, uvuvi na ufugaji wa kisasa, utunzaji na ulinzi wa wanyama pori, nege na viumbe wengine, matumizi bora na makubwa zaidi ya rasilimali nchi kavu, rasilimali kwenye baharini na kwenye maji kwa faida ya wengi na sio wachache.

                Elimu yetu kwa mapana na marefu sasa hivi imeelekezwa katika kujifunza vitu kama historia, sayansi kama sayansi, uraia, jiografia, hesabu, lugha na mambo kama hayo. Kwa maoni yangu masomo yote yanayotolewa hivi sasa iwe kwa shule za msingi au sekondari yanaweza kuangukia ndani ya masomo matatu makubwa: Maarifa ya Namba na Takwimu; Maarifa ya Kunadika na Mawasiliano na Maarifa ya Maisha, Sayansi na Mazingira.

                Fani hizo hapo juu zikipata msukumo wa kuwekwa kwenye mtandao kwa lugha ya Kiswahili na Kiingereza kama itakavyoandikwa na Watanzania wenyewe ni maeneo yanayoweza kutawaliwa kielimu vyema na mwanafunzi yeyote awaye.

                Hayo kwa upande wangu ndiyo yangelikuwa masomo ya msingi kuanzia chekechea hadi sekondari na yakawa ni lazima kuwepo kwenye kila mchepuo kwenye maeneo hayo.

                Masomo yanayotakiwa kupangwa kama ziada itakayotofautisha kati ya mchepuo wa mweleko fulani na mwingine ni mtatizo yalioorodheshwa hapo juu.

                Kwa mpangilio huo mwanafunzi, mathalani,  katika kundi la kwanza la matatizo ya uadimu na ughali wa maji, chakula, nyumba na kadhalika atakuwa akijishughulisha na kujifunza jinsi ambavyo matatizo hayo yanaweza kupunguzwa au kumalizwa nchini. Ni elimu inayomhakikisha kijana nafasi ya kujiajiri au kuajiriwa kwa sababu elimu hiyo itakazia nguvu zaidi katika vitendo na sio nadharia tu.

                Mchepuo mwingine unaweza ukaelekeza nguvu zake katika kujifunza na kurahisisha kuelewa matatizo ya elimu (elimu nayo pia huwa tatizo na lazima kufunzwa na kufanyiwa tafiti dahari ili kuboreshwa mara kwa mara),  tiba na afya  wataanza kugangana na mbinu, stadi na maarifa za ualimu au ufundishaji na uangalizi au utabibu mahospitalini na katika zahanati mbalimbali nzhini zisizo na watumishi wa kutosha.

                Wanafunzi wengine na hususan katika shule za msingi wataelekezwa kutokan na mapenzi na mwelekeo wao katika kujifunza na kulielewa tatizo la matunzo kwa wazee, wajane, mayatima na watoto wa mitaani ili waje kubobea sio tu katika nadharia bali vitendo vya kulipunguza au kuondosha kabisa tatizo hilo.

                Wale wanaopendelea mambo ya ujenzi na miundombinu wataanza kupigwa msasa toka shule za msingi kwa kujifunza juu ya umuhimu, kazi na faida za  nyumba, barabara, reli, madaraja, visima, bandari na viwanja vya ndege, vituo vya kisasa mipakani na usafiri na uchukuzi kiujumla. Kwa namna hii, mtoto hata akimaliza darasa la saba anaweza kuanza kufanya kazi katika eneo hilo na akawa anajiendeleza katika fani yake pasipokuwa na wasiwasi wa kuchanganya kimasomo au kimitaala. Maana elimu hapa inakuwa ikishughulika na tatizo lilipo, linaloeleweka na linaonekana na kila mtu katika jamii.

                Mcherpuo mmoja muhimu utakuwa ule wa kuwapa watoto kuanzia chekechea fursa ya kuonyesha vipaji vyao katika nyanja za sanaa, kuimba, kucheza ngoma na kukatika viuno, kuigiza, kuchekesha, uchezaji mpira wa vikapu na michezo mingine na mambo kama hayo. Kwa kuwa mtoto anaelekezwa kulekule anakokutaka inakuwa ni rahisi kijana wa Kitanzania kuanza kuonyesha vitu vyake akingali bado mdogo na hivyo kumpa nafasi ya kufanza makubwa zaidi hapo baadaye.

                Mabadiliko ya mitaala katika miaka hii pia lazima iwe na mchepuo wa uongozi, utawala, biashara na menejimenti ya vitu hivyo. Ni vizuri hili likaanzia shule za msingi kiasi kwamba mtoto wa Kitanzania akimaliza darasa la saba anakuwa sawa na mtoto wa Kimarekani aliyesomea B.B.A. au hata M.B.A. (unacheka?) nina hakika hili linawezekana kwa kuwa watoto wa Kitanzania kutokana na mzingira yao magumu wanaisoma na kuilewa dunia haraka kuliko watu wa nje katika hili.

                Mwanafunzi anayemaliza masomo katika mchepuo huu atakuwa na uwezo wa kusimamia biashara ya wazazi wake kwa namna bora zaidi kuliko wazazi  hao, na upo uwezekano mkubwa wa mchepuo huu kuzalisha viongozi bora zaidi kwa vyama, vijiji na taasisi nyingine kuliko hali ilivyo hivi sasa.

                Ninakubaliana na wale wote wanaodai kwamba ilikuwa ni makosa kuondoa elimu  ya ujamaa na kujitegemea mashuleni. Lakini kama ikirudishwa, ninashauri ingerudishwa kwa mapana na kina zaidi kwa kuzingatia ulazima wa kuoanisha matatizo ya jamii leo na elimu inayowapatia watu wake.

                Nionavyo mimi, Vyuo vya VETA vinastahili kuitia makali au kuinoa zaidi elimu vijana wetu watakayoipata shule za msingi na sio kuwa mahala pa kuanzia tu vitu vipya kwao. Nikiwa na maana kwamba shule zetu zote za msingi zinahitaji maabara na karakana za useremala, uashi, umakenika na ufundi mwingine ili ziwe kamili na sio nusunusu kama zilivyo leo. Hali ingelikuwa hivyo, leo tusingekuwa na shule za msingi zisizokuwa na madawati na vyoo vya kutosha, na zenye madarasa na majengo mengine yasiyofikia viwango.

Copyright © 2013 Sammy W.I. Makilla. All Rights Reserved.

Ujamaa na Kujitegemea Bado una Nafasi Vijijini na mashuleni

KIHISTORIA watu wa mjini hawajawahi kuwa watu wanaotamani na kupenda ujamaa. Miji jinsi ilivyo imejengwa katika msingi wa ubinafsi na kila mtu na lweke. Na kwa miaka mingi ijayo hilo ndilo litakaloendelea kwa ubepari kuwa wenye sura mbaya na makucha makali zaidi.
 Mtu aneyeuchukia ujamaa eti kwa sababu tu Warussi wameutupa na wajamaa wa jana wameanza kukumbatia baadhi ya sera za kibepari ni mtu asiyejua maana halisi ya ubepari. Ni mtu anayehitaji kujitambua na kuijua jamii yake na hasa ile ya vijijini na shida na dhiki zao mbalimbali.
 Anakuwa hivyo kama anavyokuwa kwa sababu anadanganyika na mng'aro wa dhahabu ubepari unaonyesha kwa nje, bila kujua kilichoko ndani wala sio shaba achilia mbali madini ya fedha.
 Tumeshaufungulia mlango, na hakuna namna ambayo tutaweza kuuzuia. Labda, angalau tukubaliane na na kina Raila Oginga na wenzake (watangulizi maarufu katika ubepari) kuwa nchi zetu sasa zinastahili kuwa na sera na dira ya Ujamaa wa Kidemokrasia (Sosho-demokrasia), ha hivyo kupunguza ushetani na makali yaliyomo katika ubepari kwa faida ya wasionacho katika jamii yetu.
 Hata hivyo, hali ya maisha vijijini katika sehemu mbalimbali za Tanzania nilizotembelea na wanakoishi watu masikini na wa kawaida na sio viongozi au jamaa za viongozi kila feli, kila mtihani, kila tatizo na kila fursa inapiga mayowe ya kuwa pasipo ujamaa na kujitegemea miongoni mwa wanavijiji maisha huko tuendako yatakuwa magumu na yasiyo na huruma hata kidogo.
 Hili linakuwa hivyo, kwa kuwa nchi yetu bado haijawa na sera inayomfanya mwanakijiji anufaike na ardhi yake na kile kilichomo ndani yake kama viongozi wa juu wanavyonufaika.
 Aidha, pamoja na kuwepo kwa teknolojia ya habari na mawasiliano bado inawachukua wanavijiji muda mrefu kujua kinachotokea mkoani mwao achilia mbali nchini kwao na duniani kwa ujumla.
 Vilevile, pamoja na kuwa na vitu kama TASAF na NGOs mbalimbali zenye madhumuni na nia ya kuwasaidia wanavijiji kutatua matatizo yao bado  muundo na mifumo ya taasisi hizo imekaa kuwanufaisha zaidi watu wa mjini kuliko wa vijijini.
 Tafiti zinaonyesha kwamba jitihada za kuwaamsha na kuwafunza wanavijiji umuhimu wa ushirika zinaharibiwa na tamaa za viongozi wao na mabepari uchwara wsnaoishi au kuchanganyikana nao.
 Watu wanashangaa kusikia kwamba dhana na nadharia ya ushirikishwaji watu nchini  hapa pamoja na kuleta ufanisi wa aina fulani haikutoka kwenye ile ngazi ya chini kabisa katika ushirikishwaji watu kwa kutumia modeli ya ushirikishwaji watu iliyobuniwa na Mjapani kutoka Chuo Kikuu cha Kobe aitwaye Etsuko Okazaki. Hatua hiyo siyo nyingine ila ni ile ya uanasesere wa kuchezewa na wanasiasa na viongozi wa serikali za mkoa na kitaifa. Hatua za juu katika ngazi hiyo ya ushirikishwaji watu ni pamoja na tiba, kuarifiiwa, ushauri, kubembelewa, ubia, ukaimishwaji na nguvu ya umma.
 Matatizo yanayokabili vijiji vyetu nchini ni pamoja na tatizo la maji; dhikiya chakula na lishe bora; ukosefu wa nyumba bora kwa wananchi walio wengi na uzalishaji mali kwa njia dhaifu na zisizo na ufanifu na ufanisi  wa kutosha. Na kutokana na hili bado shughuli za kilimo, ufugaji pamoja na ule wa nyuki, uvuvi, uchimbaji madini na matumizi ya rasilimali ardhi na bahari kwa ujumla ni dhaifu na zisizowasaidia kitu wanavijiji katika kubadili ubora wa maisha yao na kuwa yenye heri na mafanikio zaidi.
 Matatizo mengine ni kutokuwepo kwa biashara zenye  manufaa zaidi kwa wanavijiji na mwelekeo wa kuchangia kuwafanza kwanza wazalishe kitu na ndio watumie; kutokuwepo huduma za uhakika zinazoweza kupunguza umaskini vijijini k.m. utaalii wa vijijini na wa kiutamaduni; matatizo ya mejengo, vifaa na walimu kwa shule nyingi vijijini; huduma dhaifu ya tiba na Afya vijijini; uadimu wa
umeme na nishati mbalimbali; na
Usafirishaji na Uchukuzi wenye matatizo kedekede na hivyo kusababisha hatari na hasara kwa wanavijiji walio wengi.
 Nichukulie tatizo moja tu nchini-maji. Tatizo hili, ninavyoamini, linaweza kutatuliwa kiurahisi ikiwa wanavijiji wenyewe wanajifunza na kubadilika na kuwa ndio viongozi wa maendeleo yao badala ya kuwategemea watu kutoka kwenye kata au tarafa au wilaya au mkoa au hata taifa kuja kuwasaidia.
 Wenyewe wakishaamua kusimama kidedea inakuwa ni rahisi kuamua,  kupanga na kutekeleza kile wanachokiamua. Na hili huwa ni rahisi zaidi pale wanakijiji wote kwa pamoja wanapokuwa kitu kimoja na sio baadhi yao kukubali kuzainiwa na wale wenye tamaa za uongozi na njaa yao binafsi.
 Huko nyuma nimewahi kupendekeza njia mbalimbali za wanavijiji kupata maji huko waliko vijijini pasina ya kutembea mbali au kuhangaika sana. Njia mojawapo ni kuchimba bwawa pale penye chanzo cha maji  na vilevile kwa ajili ya kutega maji ya mvua badala ya kuyaachia yote kwenda baharini. Njjia nyingine ni kuchimba kisima pale wataalamu wanapothibitisha kuwa maji hayapo mbali na uso wa dunia. Katika sehemu zenye maziwa jirani na wao upo umuhimu wa wahandisi wa Kitanzania kuamka na kuvumbua njia ambazo kwazo  kwa maziwa yaliyo na kina cha chini  wao wanaweza kuchimba  mtaro chini kwa chini na kuvuta maji hadi nchi kavu.  Wale wanaoishi pembeni na bahari huu ni wakati  wa baadhi yao kurudi shule na kujifuna kutoka kwa wenzetu jinsi wanavyobadili maji ya chumvi hadi maji hayo kutumika kunyweshwa mashamba na bustani na kusaidia pia katika matumizi ya nyumbani.
 Ukiyaangalia yote haya ni mambo yanayohitaji vichwa vilivyotulia na watu wanaokubali kwamba changamoto na fursa nyingi walizonazao zinalazimisha kuwepo kwa ushirikishwaji na kujitolea kwa namna moja au nyingine. Na kwamba bila ushirikiano wa walio wengi vijijini ippo hatari kubwa ya vijiji kubaki kama vilivyo hivi leo hata baada ya muongo mmoja ujao.
Maendeleo ya vijiji vyetu yamekwaza na viongozi wetu. Ambao kufatia Azimio la Zanzibar wamekuwa 'bize' kushughulika na mambo yote mengine na sio ujenzi na uendelezaji vijiji. Kwa namna moja au nyingine kwa miaka kadhaa sasa isipokuwa kwa vijiji viongozi wetu wanakotokea vijiji vingine vimeingizwa kwenye kabati kama sio kaburi la sahau.
 Jambo la kushangaza ni kwamba matatizo mengi yanayoikabili miji yetu hivi leo yanasababishwa uongozi kushindwa kutoa msaada na nyenzo (wakati mwingine vimilioni vichache tu) ili kuwawezesha wanavijiji kuhama kwenye umaskini wa kutupwa na kuwa watu wanaojitegemea.
 Kama kuna jambo moja ambalo ningeliwaomba wanaoendesha ukusanyaji maoni juu ya katiba mpya ni kutia shadidi katika kile kifungu kinachozungumziwa uwiano wa kimaendeleo kati ya sehemu moja na nyingine ili pawe na mikakati, sera na kanuni zilizo fasaha na wazi juu ya kushughulikia ujenzi na maendele oi ya vijiji vyetu. Ninazungumza hivyo nikiwa na uhakika kwamba nusu ya matatizo ya mjini yatakuwa yamekwisha kama vijiji vyetu vitatapatiwa angalau kwa kuanzia mahitaji yote ya msingi na ushirikiano kiungozi na kiutawala unaoweza kuwatoa wanavijiji pale walipo na kuwafikisha mahala ambapo sisi  sote wa mjini na vijijini tunaweza kujivunia.
 Jambo moja linalohitaji kupewa uzito wa kipekee hivi sasa ni kuangalia uwezekano wa kuwa na viongozi na watendaji bora wa vijiji bila kujali mtu anatokea wapi.
 Inashangaza kwamba pamoja na kuwa na vyuo vya maendeleo vijijini kasi ya maendeleo vijijini imezidi kwenda chini mwaka hata mwaka. Aidha, elimu inayotolewa na vyuo kama hivyo haiendani na wakati au wanaozalishwa na vyuo hivyo hawaendi kuwa viongozi  wa vijiji bali wanaselea humu humu mjini kama wahitimu katika masuala mengine. Kama ilivyo kwa vijiji basi mengi pia  ya kijamaa na kujitegemea yanaweza kufanzwa  shuleni na vyuoni kwa manufaa ya wanafunzi, wazazi wao na nchi  yao. Hata kama baada ya shule vijana wataamua kufata  ubepari na sio ujamaa.
 Ninaamini kwamba jambo litakalochochea  ari, mwamko na msukumo wa maendeleo kwa watu wa vijijini ni rasilimali watu. Wakati umefika huko vijijini wanavijiji kuwa na viongozi bora na sio bora viongozi.
 Ukweli ni kuwa hata tukiwa na viongozi wazuri kiasi gani katika ngazi za juu  lakini huko vijijini uongozi ukawa dhaifu kupita kiasi hatutaweza kuendelea kiwelikweli.   Jambo hili likiunganishwa na ufanyaji kazi kidhati kwa mashirika yanayosemekana kazi yake ni kusaidia maendeleo vijijini na kisha wanakijiji wakafunzwa namna za kukopesheka kama wawekezaji wanaokuja kupewa ardhi kwenye vijiji vyao wanavyopewa mikopo kiurahisi kwa kutumia ardhi hiyo hiyo, basi maendeleo ya vijiji vyetu hayatabakia katika ruia zetu tu! Aidha, bila kusita wala kutafuna maneno huu ni wakati  wa serikali zetu za mitaa na serikali  kuu kuhakikisha kwamba wale wanaoishi katika maeneo  mbalimbali hapa nchini  wananufaishwa na  na tathmini mpya ya mali asili na rasilimali zao nyingine na  kwamba mali hizo kuanzia sasa zitakuwa zinahesabika kama mtaji wao kieneo na kitaifa na hivyo kuwaruhsu kunufaika kihisa na kifedha na rasilimali kama hizo na isiwe tu wanaonufaika na hili ni viongozi  wa juu na wanasiasa nchini. 

Kwanini Ushirika, Vijiji na Miradi ya Pamoja Inakwama ?

AGHALABU husemwa kwamba anayeumwa na nyoka akiona jani hustuka. Hii ndiyo hadithi ya shughuli za Ushirika, vijiji na miradi ya pmoja katika sehemu mbalimbali za nchi.
 Baada ya shughuli hizo kuingiliwa na siasa na wanasiasa na hatimaye kuchafuliwa kama sio kuharibiwa kwa kiasi kikubwa, Watanzania wengi walikatishwa tamaa na shughuli zozote zilizohitaji kufanzwa na mtu zaidi ya mmoja. Kila mmoja akawa ameamua kwenda kipweke pweke, hata pale ilipoonekana dhahiri kuwa jambo linalofanywa haliwezi kufanikiwa bila umoja au  ushirikiano wa namna moja au nyingine kati ya watu wawili au zaidi.
 Katika uchambuzi wake wa kisayansi kuhusu nadharia za ushirikishwaji umma nchini, Bi. Rebecca Maarsland (2006) alibainisha kwamba ushirika na ushirikishwaji watu Tanzania kumeathirika kwa kiasi kikubwa na mapambano  kati ya walio nacho na wasio nacho. Serikali ya awamu ya kwanza kwa nia njema kabisa iliamini na kutekeleza dhana ya ushirikishwaji umma kwa  lengo la kuwanasua  Watanzania na umaskini wa kupindukia. Hata hivyo. viongozi wa vikundi vya  ushirika walijikuta wakiwa na uwezo na fedha chungunzima na hapakuwa na njia nyingine ya kuutumia ila kwa kuingia katika siasa. Wanasiasa kwa upande wao walitegemea kodi iliyolipwa na wananchi nayo haikutosha pia kuwapa na fungu la kujiimarisha kisiasa. Hivyo, ushirika na viongozi wake wakawa ni tishio kwa viongozi wengine wa kisiasa. Mkwara ndipo ulipoanza. Wanasiasa na mangimeza hawakuwa tena na nia ya kuendeleza ushsirika bali kuua ushirika.
 Ushirikwa na ushirikishwaji ulistawi tu kati ya Uhuru na kabla ya kuanzishwa kwa CCM. Kuna wanaoamini kwamba hayo yalikuwa hivyo kwa sababu ni mtu mmoja tu aliyekuwa na nia ya kweli ya kuwasaidia Watanzania mafukara kupitia ushirika. Huyo hakuwa mwingine ila Mwalimu Nyerere. Inaelekea katika timu yake nzima ya uongozi hakuna aliyefahamu dhana ya ushirikishwaji achilia mbali kuamini katika nadharia hiyo  na kuitekeleza kwa vitendo.
 Wakati Tanzania ilisifika sana kimaneno kwa ushirika, yakini, ushirika wa kweli kwa vitendo  ulikuwepo Kenya japo kuwa wakati huo tukiwazomea kuwa wao ni wanyama au ubepari ni unyama ! Kweli ubepari ni unyama, lakini tofauti na ilivyo hivi leo Tanzania, Kenya wana kimbilio la kujihifadhi kama vyama vyao vya ushirika na vinawasaidia si haba. Tanzania hawana pa kukimbilia.
 Walioathirika sana ni wananchi ambao walifikia kuona ushirika ni baba na mama kwao. Ushirika ghafla ukawa ni wizi na unyonyaji wa masikini na wala sio mwokozi na kimbilio lao tena. Huo ndio uliokuwa mwanzo wa kufa kwa ushirika nchini na imani ya wananchi kwa kitu kiitwacho ushirika. Hadi wa leo jeraha hilo kubwa halijapona.
 Nyerere alipowaachia viongozi wake wajenge na kuendeleza vijiji vya kijamaa ili nchi iwe na mfano unaong'aa kwa Afrika yote na dunia, maofisa wake walioona hiyo ni nafasi ya kuwakomoa wanavijiji tajiri na jeuri na hivyo wakawatoa kuliko na ardhi nzuri na yenye rutuba na kuwapeleka kwenye mawe na mchanga. Huo ukawa ni mwanzo wa kifo cha vijiji Tanzania, sambamba na  kufanikiwa kwa vijiji vya Uyahudi Kibutz  huko Uyahudi, ambavyo, hivi leo ni mfano kwa dunia nzima.
 Miji ilionekana kuwa na mameneja wazuri na hivyo kuiendesha miji yao vizuri  ikatuhumiwa kuwatajirisha na kuwapa kichwa mameneja na viongozi wake wengine, hivyo mkwara ukatafutwa na CCM  wa kumaliza nguvu pia halmashauri za mji nchini. Huo ukawa ni mwanzo wa kuwa na miji dhaifu na michafu Tanzania.

Kukosekana na ukweli na dhati pamoja na wanasiasa na mangimeza kuona miradi ya pamoja kama ni kazi ya kusadia masikini na watu walio nyuma kimaendeleo na sio kazi ya kuonesha uwezo wao kama viongozi ulichangia si haba....
 Utafiti usio rasmi nilioufanya unaonyesha kwamba hivi leo Watanzania hawana imani kabisa na kitu kinachoitwa ushirika wala miradi inayofanywa na watu wengi wasioshabihiana kwa mengi. Nalo hili kwa kiasi limechangiwa na siasa na sera za chama tawala ambacho  kwa makusudi ziliua moyo sio tu wa kujitegemea bali dhana nzima ya ushirika na ushirikishwaji nchini. Hata hivyo, ukweli haukanushiki kuwa ushirika na uendeshwaji wa vijiji kama makampuni ndio njia pekee ya kuwatoa kwenye umasikini watu walio wengi na hakuna njia nyingine rahisi kama mbadala.
 Nadharia mpya juu ya ushirika na ushirikishwaji watu zimeweza kutanabaisha kwamba kuna ngazi mbalimbali za ushirikishwaji watu na upelekaji madaraka kwenye ngazi za chini iwezekanavyo kwa faida ya walio wengi na sio wachache.
 Ukiipandikiza nadharia hii katika sehemu za mashambani au vijijini Tanzania utaona kwamba  katika miaka yetu yote ya kusumbuka na Ushirika na ushirikishwaji wananchi Tanzania haikuwa imekwenda popote. Ilikuwa chini kabisa katika modeli za nadharia ya ushsikishwaji watu na mgawanyo wa mamlaka au madaraka kwa wananchi.
 Kuna ngazi zipatazo nane katika nadharia hiyo ya ushirikishwaji. Ngazi hizo ni ile ya mwisho au ya chini kabisa, ambayo ndiyo ile iitwayo ya hila, ujanja, uzaini au kuchezea (manipulation)  ushirika na ushirikishwaji watu katika masuala mbalimbali. Katika hatua hii serikali kuu, serikali za mitaa, NGOs, makundi ya kiimani na mengineyo kwa kuwatumia watu iwe mjini au vijijini wanatafuta kunufaika wao kwanza na sio kuwastawisha walengwa. Ndio maana inaiitwa pia kuchezea watu au kucheza na maisha ya watu. Ni mzaha na utani mtupu. Kwa bahati mbaya hii ndiyo hatua ya chini na ya mwisho kabisa na masikini Watanzania hapo ndipo ushirika na ushirikishwaji wao ulipo kwa hivi leo.
 Ngazi ya saba ni ile ya kuganga (therapy) ambayo hutokea pale watu fulani wanapokuwa na tatizo basi tatizo hilo huhitaji ushirikishwaji wao ili kulitatua. Kwa hiyo ushiriki wao huanzia na kuishia hapo. Kwa mfano, kikizuka kipindukipindu ushirikishwaji huu huwa unatumika zaidi kuliko wa aina nyinigne yoyote.
 Ngazi ya sita ni ule ushirikishwaji wa kuarifiwa au kupewa habari au taarifa kwamba mnafanyiwa hili au lile. Wanaohusishwa zaidi ni viongozi wa kijiji au mtaa au sehemu husika. Kwa mfano, huu ndio mtindo maarufu zaidi unaotumiwa na TANAPA na washirika wake katika kulinda na kutunza hifadhi za wanyama kwa kuwashirikisha wananchi. Wananchi hawana sauti yoyote ya maana isipokuwa kugawia ambacho wenyewe tayari pia wamekwishajigawia.
 Tuliza au bembeleza ndio ngazi ya tano ambayo kama neno linavyoonyesha watu fulani wanabembelezwa kama sio kudekezwa au kutulizwa kwa kufanyiwa hili au lile halafu wenye mradi wakaendelea na shughuli zao kama kawaida bila kusumbuliwa na wanaowazunguka. Hilo hutokea sana katika miradi ya uchimbaji madini, gesi na mafuta.
 Kwenye ngazi ya nne sio tu watu wanabembelezwa na kutulizwa na kitu kidogo au miundombinu na zawadi hizi na zile bali pia wenye uwezo wanatafuta ushauri toka kwa wasio na uwezo. Mathalani, serikali kuomba ushauri wa raia, au mwneye mradi wa uchimbaji tanzanite kuomba ushauri wa watu wa Merelani. Lakini bado, watu wanakuwa hawana uwezo wa hali na mali katika mradi husika.
 Hatua yenye afadhali zaidi ni hatua ya tatu. Katika hatua hii ambayo inaitwa UBIA, raia au wananchi au wakazi wa sehemu husika wanakuwa ni wana hisa katika mradi husika. Mathalani, katika kilimo mwekezaji anapokubali kushirikiana na wanakijiji ili kuzalisha mazao fulani kwa ajili ya kuuza nchi za n je na kisha faida ikagawanywa kama ilivyokubaliwa katika mkataba ulioridhiwa na wanajiji wote kwa pamoja.
 Ngazi ya pili na ya kwanza ndio za juu kabisa katika ushirika na ushirikishwaji wananchi. Ya saba ni ile ya kukaimishiwa madaraka au mamlaka, mathalani, mkoa kuwa na gavana badala ya kiongozi wa kuteuliwa na kuruhusiwa kusimamia mambo yake ya kiuchumi na kijamii bila kuingiliwa nas erikali kuu katika utendaji shughuli zake za kila siku ili kuharakisha maendeleo ya mkoa na nchi nzima.
 Ngazi ya nane ni ile ya mamlaka au madaraka kuhodhiwa na wanakijiji au wanamtaa au wananchi wa eneo husika. Hii ndiyo ngazi ya juu kabisa katika ushirika na ushirikishwaji umma, ikiashiria pamoja na mambo mengine uhuru kamili wa watu kuendesha mambo yanayohusu maisha yao ya kila siku bila kuingiliwa na watu wanaokaa na kufanya kazi mbali kabisa na wao.
 Ni dhairi kuwa Tanzania  katika suala hili la ushirika na  ushirikishwaji umma ndio kama vile  tena tumeanza. Inasikitisha sana. Lakini ndio ukweli. Wenye niia ya kuufufua ushirika na moyo wa ushirikishwaji na kujitegemea kwa watu wetu ni lazima waanze kwanza kwa kazi ya kuwadhihirishia kwamba yaliyofanyika huko nyuma ni mkaosa na bado ushirika na mchango wao katika miradi ya kiuchumi na kijamii ni nunu yenye thamani kubwa na haiwezi  kuwa na ushindani wa aina n yingine.
 

Tunajifunza kitu gani toka Utajiri wa Bakhressa ?

BIDHAA, viwanda na magari ya Bakhressa yanajulikana kuliko mwenyewe anavyojulikana. Somo la kwanza, umaarufu wa mtu unaotokana sio na kujisifia mwenyewe ila kile anachokizalisha na kukiuza au kukifanya na kukileta sokoni ni bora zaidi.
Moja kwa moja hili pamoja na mambo mengine ninayoyajua linanifanya kuamini kwamba bwana huyu amebahatika kuwa mtu mwenye kujitambua na anayejua anahitajiwa afanye nini katika dunia hii. Watu kama hawa huwa ni wachache sana duniani. Wengi wetu tupo, tupo tu, hata pale tunapopewa dhamana za juu katika makampuni au nchi. Na huwa tunaishi zaidi kwa kujinufaisha sisi na jamaa zetu na sio zaidi ya hapo. Wakati Bakhressa anaishi ili kuinufaisha nchi na sehemu kubwa ya Afrika na dunia. Haishi ili kuonekana ila anaishi ili anachokifanza kionekane na Mungu wake na dunia.
Ukubwa na utajiri sio ubwana bali ni utwana ni funzo jingine muhimu tunaloweza kujifunza tokana na utajiri wa mtu huyu mashuhuri asiyekimbiza sifa ila sifa zinazomkimbiza.
Taarifa za hivi karibuni zinazofichua utajiri wa Bakhressa na yeye kama mmojawapo wa matajiri wakubwa Afrika hazikuja kwa wengi kama kitu cha kushangaza. Watu walijua, wanajua, na wameendelea kujua kuwa Bakhressa ni tajiri asiye na makelele wala vishindo.
Kutokana na kutopenda sifa kwake ni kazi kweli kukutana au kukutanishwa naye. Lakini kutoka kwa watu wa karibu naye na uchambuzi binafsi wa maisha yake nimefanikiwa kuokota vitu viwili vitatu nitakavyowapatia.
Bwana huyu ni mchamungu nalo hili linaonekana wazi si katika vitendo na kauli zake tu bali pia katika bei ya bidhaa zake. Nina hakika uchamungu wake kwa kiasi fulani una mchango mkubwa katika utajiri alionao. Hii ni tofauti kabisa na viongozi na matajiri wetu walio wengi ambao wanadhani walichokipata na walichonacho kinatokana na akili na uwezo wao na sio mapenzi ya mungu.
Habari toka ndani zaidi zinasema kwamba bwana huyu huwa anaanza kazi baada tu ya swalati alfajiri na hatoki ofisini hadi saa nne usiku kama sio zaidi ya hapo. Hivi nani katika viongozi na matajiri wetu wengine anaweza akakipa kile anacholipwa mshahara au kinachomwingizia kipato zaidi ya masaa sita kwa siku? Ninaamini ni wachache sana. Na muda mwingi utakuwa unatumika kwa kujionyesha au kuzungumza mambo yasiyohusiana kabisa na kitu anachotakiwa kuwajibika.
Nikiikamata sifa hii hii, utagundua kuwa huyu bwana zaidi ya kusali sala 5 au zaidi kwa siku huwa hana muda na kitu kingine. Kwa hiyo, moja kwa moja gharama zake kimaisha ni ndogo mno, tofauti na viongozi na matajiri wetu wengi walivyo. Hana matanuzi, lakini si mchoyo wa zaka na sadaka na kodi ya serikali.
Kama ningeliikuwa shehe Saidi ninadhani ningeishia hapa. Ila nina hakika mtu wa kwanza kunikosoa atakuwa mhariri wangu. Makala yangu haitajaza nafasi iliyowekewa. Kwa hiyo, kwa kuwa kazi yetu ni kubwabwaja na hapa tunasifia sio mtu bali matunda ya mtu hebu tuendelee kidogo.
Huyu ni mmojawapo wa Watanzania wachache ambao wakati wanasiasa wetu wanapoteza muda kugombea nani atakuwa rais 2015/6; yeye yuko 'bize tu' na mananga kuhakikisha kwamba kila nyumba, kila duka, kila shule, kila hoteli na kila taasisi iwayo inakipata inachokihitaji kwa wakati.
Haiwezekani kila Mtanzania kuwa rais. Lakini inawwezekana kila mtu kuwa na mchango maalum wa kutoa kwa jamii ya Kitanzania. Bakhressa anaonesha kwa vitendo kuwa hili linawezekana. Na kwamba uongozi sio wa kisiasa tu, bali pia biashara ni uongozi na pengine bora zaidi.
Pamoja na kuwaachia wengine kukamata nafasi mbalimbali muhimu, bado ana muda na nguvu tosha ya kufuatilia na kudhibiti mambo pengine kutokana na uwezo wake binafsi au muundo wa kampuni au mfumo anaoutumia katika biashara zake.
Ili kuwa na huduma na bidhaa kama anazozalisha bwana huyu ni lazima uwe na rasilimali watu au wafanyakazi unaowajali na unaoangalia maslahi yao kwa kulhali. Wafanyakazi hao ndio wanaomuwezesha kufanikiwa katika mambo yake mbalimbali.
Tofauti na matangazo ya bidhaa za makampuni na watu wengine nchini upo ukweli kwa kiasi kikubwa kuhusu bidhaa za bwana huyu, hili likiwa na maana kwamba na yeye pia ni mkweli.

Wasifu wake unatufikisha wapi ?

Kwa kifupi tumeorodhesha sifa za Bakhresa kuwa ni pamoja na asiyetaka sifa binafsi; mchamungu; mkarimu; mpenda watu; mkweli; muadilifu; anatambua anachotakiwa kukifanya duniani; anaishi kutumikia wengine; mchapa kazi; ana iktisadi au mchache wa israfu na meneja au kiongozi daraja la kwanza.
Kwa maoni yangu,, bwana huyu ni kitabu kinachoishi cha menejimenti kinachostahili kutumiwa na viongozi wa kisiasa, kiuchumi, kijamii, kiteknolojia na kiutamaduni ili Tanzania kupitia mfano wake iweze kuondokana na umaskini. Kama utajiri wake umetokana na Tanzania, basi kwanini Tanzania iwe maskini ikiwa angalau watu 1,000 tu watapatikana kuiga mfano wake?
Utajiri mkubwa wa bwana huyu umepatikana kutokana na mazao na bidhaa zinazotoka au zinazokuzwa hapahapa nchini. Vitu hivyo ni pamoja na nafaka, matunda, maji, maziwa, sukari na vitu kama hivyo. Nina hakika tungekuwa na sera nzuri za kodi, fedha na uchumi katika uchukuzi na usafirishaji pengine bwana huyu angetuwezesha pia kuwa na usafiri wa ndege, meli na mabasi ulio bora zaidi kuliko ilivyo hivi sasa. Aanaonekana kuwa mbele zaidi ya wanasiasa na viongozi wetu kiuchumi na kiuongozi. Kiasi kwamba inabidi wamwekee breki hata pale breki hizo zinapokuwa sio kwa manufaa ya nchi na watu wake.
Je, viongozi wetu wa kisiasa wakizitazama sifa za kiongozi huyu wa kiuchumi na bila kuhofu wao ni vichuguu na yeye ni mlima Kilimanjaro hatuwezi kuambulia chochote hapa ?
Nina hakika mia kwa mia kwamba kama wilaya na mikoa yetu inaongozwa kama vile ni kampuni huru ndogo chini ya kampuni kubwa (nchi) na sio kama ofisi za chama tawala mapinduzi haya ya kiuchumi yaliyoasisiwa na Said Salim Bakhressa wa Tanzania ni kitu kinachoweza kupanuliwa zaidi na yakaishia sio kuifaa tu Tanzania bali Afrika na dunia nzima.
Sera inayohitajika hapa ni kuenzi vitu na watu wa ndani kwanza na sio kuchukuliwa na upepo wa uwekezaji ambao leo kwa mfano kwenye migodi ya dhahabu tunaona jinsi wanavyodanganya hata kwenye kile kidogo wanachotakiwa kutulipa. Kwa maneno mengine, ni muhali kwa nchi kujengwa na wawekezaji au watu kutoka nchi za nje bila kushirikishwa kikamilifu mzawa katika uleteaji nchi yake maendeleo ambaye na yeye pia ni mwanahisa.

Uchumi mikoani, wilayani

Kwa kukosa neno la kufaa pengine tunahitaji sera ya kuupelekea uchumi wetu mkoani na wilayani. Ukichukulia ule mfano wa kampuni niliouainisha hapo j uu ni kwamba kila wilaya na mkoa utaangalia rasilimali ilizonazo na kisha kuamua ni uzalishaji, huduma, biashara au shughuli gani zinazoweza kuukomboa mkoa au wilaya kiuchumi.
Hiki sio kitu kipya. Mikoa ya Nyanda za Juu kusini, mathalani iliaminika kwamba inaweza kulisha sio tu Tanzania bali Afrika Kusini na ya kati kwa nafaka za aina mbalimbali. Hata h ivyo, hadi wa leo miundombinu na mikakati ya kiuchumi na kibiashara inayoweza kufanikisha hilo bado haipo.
Kwa kifupi ni kwamba kuna mikoa na wilaya hapa nchini ambayo inaweza kutajirika na uvuvi tu au kilimo cha mboga na matunda tu au uchimbaji madini tu au sekta ya elimu (msingi, sekondari hadi vyuo) tu au mahospitali yanayopokea wagonjwa toka nchi za nje tu au kuwa na masoko na maduka ya mipakani na viwanja vya ndege, treni na mabasi tu au kwa utalii na huduma za hoteli tu. Hivi sasa tunajitawanya na kutapanya rasilimali chache tulizonazo ambazo badala ya kutusogeza mbele kimapato kunatukwamisha na kutuacha tusiojitosheleza hata kwa mahitaji yetu ya msingi.
Bakhressa hajajiingiza katika kila sekta ya uchumi. Amechagua. Na hizo alizochagua zimemfanya awe tajiri anayetambulika na dunia. Vivyo kila wilaya, kila mkoa, kila nchi (Tanganyika na Zanzibar ) inaweza kuchagua eneo moja la kiuchumi kama ndilo eneo lake la kuukimbia umaskini na kuanzia hapo ikawa hakuna kurudi nyuma tena ila kwa nchi nzima kuiga mfano wa Bakhressa-Inshallah!

Tutathmini Upya Mchango wa Taasisi za Fedha na Mikopo Nchini

MZAZI anayetambua kwamba mwanaye ana tabia mbaya, akamuachia vivyo hivyo bila kumkanya, huwa hajitendei haki wala hamtendei mwanawe haki.

                Umekuwa ni wimbo wa kurudiwa rudiwa kuwa Watanzania hawakopesheki. Ukiwakopa kulipa ni kazi. Lakini kwa wanaomuelewa binadamu wanafahamu fika kwamba tabia yoyote hujengwa na malezi na mazingira yaliyopo.

                Na inaeleweka pia kuwa asilimia kubwa ya wanadamu hawana tabia mbaya na ni idadi ndogo tu ambayo  haiaminiki na hailekezeki.

                Nitakuwa mchache wa shukrani bila kusifu kazi nzuri iliyofanzwa na taasisi za fedha hapa nchini. Lakini kutokana na ukweli kuwa bado tuna kazi ngumu ya kupigana na umaskini, ninaamini hata wao wanajua zipo changamoto za zamani na mpya ambazo twapasa kuzikabili ili nafuu katika umaskini ipatikane nchini.

                Nina wasiwasi pia kwamba baadhi ya taasisi husika zisipojiangalia upya zitajikuta zinachangia badala ya kupunguza umaskini. Na hili linatokea kutokanana kanuni na taratibu zilizopo na maombwe katika  masuala mbali mbali        ya kiudhibiti na kiufuatiliaji.

                Katika kutoa mchango wangu kuimarisha sekta hii muhimu nitabainisha mambo kadhaa ambayo yanastahili kuzingatiwa na taasisi za kifedha na mikopo nchini ili ziwe na mavuno bora na makubwa zaidi.

                Kwanza, taasisi zikopeshe biashara au mradi na sio mtu. Hali ilivyo hivi sasa ni kwamba Ali au Agnes ndiye anayekopeshwa. Na taasisi nyingi humuangalia na kumtathmini Ali au Agnes na sio biashara au mradi husika. Ali au Agnes huwa hafundishwi wala kufahamishwa juu ya tofauti yake yeye kama mtu na biashara au mradi wake kama mtu kisheria. Hii ni kasoro inayochangia si haba kushindwa kwa watu wengi  kurudisha fedha wanazozikopa.

                Wafanyakazi na wadhamini wafanze kazi kiurasimu na kiufundi zaidi. Pale wafanyakazi na wadhamini wanapokuwa na roho ya huruma na kutaka kusaidia mtu badala ya kumuwezesha mtu kiuchumi/kimkopo ndipo penye kiungo dhaifu kuliko vyote katika mlolongo mzima wa mikopo na ulipwaji wake. Ni muhimu tukajifunza kwamba nia, dhamira na uwezo wa mtu kujiondoa toka kwenye umaskini kwa juhudi na maarifa yake mwenyewe ni jambo kubwa kama ulivyo msaada wa fedha kumuwezesha kufanya hilo. Lakini yule anayeona ni rahisi kukopa na asifanye la maana na kisha kuirusha taasisi husika hachangii vita vyetu dhidi ya umaskini bali anaongeza umaskini wetu. Na watu wa namna hiyo kila kona ni watu wa kupigwa vita na kutangazwa kama maadui wa maendeleo.

                Pasiwe na mikopo isiyo na akiba.  Baadhi ya taasisi husika kwa kudhania kwamba zinawasaidia maskini, zimeamua kutoa mikopo bila sharti la mpewa mkopo kuwa na akiba katika akaunti yake. Ninaamini hili ni kosa na lina hatari kubwa zaidi ya kuchangia umaskini kuzidi badala ya kupungua kwa wale wanaokopeshwa.

                Akiba na uwekaji na utunzaji wake ni sehemu muhimu na isiyoonekana katika mfumo wowote wa kibenki na kifedha. Usipokuwepo chochote kinaweza kutokea ndani au nje ya uwezo wa wahusika na kuleta hasara na majuto makubwa zaidi. Ninaamini, wakati umefika wa Benki Kuu kuhakikisha kuwa taasisi zote za fedha ndogo kwa kubwa zinazotoa mikopo sio tu hazitoi mikopo kwa  mtu asiyekuwa na akiba hai bali pia na taasisi zenyewe zinakuwa na akiba kiasi fulani katika benki za biashara na benki kuu.

                Uwekezaji unaonufaisha wanachama wa taasisi za Kifedha.  Wakati umefika sasa ili kupunguza gharama na riba kwa wajasiriamali, taasisi za fedha kuangalia uwezekano wa kuwekeza katika miradi sahihi inayochangia kumuendeleza mwananchi na kupunguza umaskini kiujumla nchini. Ubia ukianzishwa na mabenki makubwa, mifuko ya hifadhi, bima,makampuni na  watu binafsi ndani na nje ya nchi wenye uwezo na wanaotaka kutoa mchango wao katika vita dhidi ya umaskini kuna mengi yanaweza kufanyika tena kibiashara na taasisi husika na hivyo mwisho wa siku gharama na kiasi cha riba kinacholipwa (na wale ambao kwao riba si haramu) isiwe kikwazo bali kichocheo cha kukopa na kujiendeleza.

                Kuwashirikisha wanafamilia kiuwazi na kimkakati zaidi. Hali ilivyo hivi sasa ni kwamba baba au mama na jamaa wa familia husika wanahusishwa kama vile ni amana ambayo itadaiwa pindi mkopaji anaposhindwa kulipa deni lake.

                Ninaamini njia nzuri zaidi ni kumshirikisha baba au mama kama sehemu ya mkopo ili kuondoa hatari za baba au mama wanaokopa bila mume au mke kuwa na habari ya hili au lile. Aidha, kwa wale ambao  mikopo yao inatolewa bila mtu kuwa na akiba kwa upande wangu ninahofu kuwa utaratibu wao unaziongezea familia umaskini zaidi badala ya kuupunguza.

                Uchunguzi wangu binafsi umebaini kwamba kuna tabia ambazo pia zinawakera wakopaji ambazo ingelifaa zikomeshwe ili kujenga mahusiano bora zaidi kati ya taasisi husika na wakopaji wake. Ya kwanza, ni ile ya taasisi kutuma 'jeshi zima' kukabili mkopaji na familia yake pale panapotokea tatizo. Hili linaonesha kuwa mawasiliano kati ya wadhamini wa mkopaji na taasisi bado ni duni na yanastahili kuimarishwa toka siku ya awali. Hii ina maana kwamba mkopaji anaweza akapewa fedha na kuzitumia bila wadhamini kujua kinachoendelea. Na anakuja kushtuliwa pale tu ambapo mkopaji kaingia kwenye matatizo.

Laiti wadhamini wangelitambua toka awali wangeliweza kuweka njia zao wenye za kufuatilia au kujiandaa kwa lolote litakalotokea kuliko kushtuliwa na makomandoo wa mikopo mitaani.

                Jambo lingine ni tabia ya baadhi ya taasisi kuwafungia wakopaji wake ndani (kifungo cha muda) eti kwa kuwa huo ni utaratibu wa kuwalazimisha kumlipia mwanachama mwenzao aliyekwama kurejesha marejesho. Katika sheria za asili (natural justice) hili ni kosa, maana kama ilivyokwisemwa na wahenga kila mtu atabeba msalaba wake mwenyewe!

                Badala ya majeshi ya kudai mikopo kuwa ndiyo kitu kinachoonekana mara kwa mara mitaani, ninapendekeza kuwe na majeshi ya kuwasomesha na kuendeleza biashara za wakopaji.

                Endapo patakuwa na vijana mahiri katika menejimenti, oganaizesheni, usimamizi, udhibiti  na uongozi wa masuala ya biashara na taasisi hizi zikaja pamoja na kuwa na vitabu vya menejimenti na uongozi kwa Kiswahili nina hakika kasoro zinazotia hofu na uoga mabenki na taasisi za fedha nchini kumkopesha Mtanzania baada ya muda sio mrefu zitakuwa ni historia.

                Katika miaka ya 60 Japani baada ya vita vikuu vya pili vya dunia ilianza kuzaliwa upya. Mkunga aliyetegemewa katika mazazi hayo hakuwa mwingine ila benki zilizoona mbali na mbele za Kijapani. Marehemu Matsushita (National na Panasonic), Akio Morita (Sony) achilia mbali wakina Toyoda na wengineo walibebwa si haba kutoka utoto wa ujasiriamali hadi kufikia makampuni makubwa tunayoyaona duniani leo. Siri ya mafanikio yao ilikuwa ni kwamba benki zilikuwa zikiwafuata wao kule waliko na wala sio wao kuzifata benki.

                Benki zilikuwa kwa Wajapani wakati huo kama baadhi yake zilivyo leo ni wabia wa wafanyabiashara, wenye viwanda na wajasiriamali. Wakati mwingine huyu akimbeba yule, na yule naye kwa wakati wake akimbeba huyu.

                Tanzania sio masikini tu kwa sababu inashindwa kuchimbua utajiri ulio katika ardhi yake, lakini kubwa zaidi ni kuwa umaskini wetu unatokana  pia na mabilioni ya fedha kufungiwa ndani badala ya kuwa mitaani kuendesha injini ya uchumi wa taifa letu. Wakati umefika wa taasisi za fedha na mikopo kwanza kutoa elimu na mafunzo yanayohitajika, kisha wakawa wabia na wajasiriamali na makampuni madogo na kisha wakawa wateketezi muhimu katika sera zinazochangia kukuza na kupanua uchumi badala ya kulea na kudekeza uchumi unaochangia kuwa na matajiri wachache lakini maskini wengi.

                Nionavyo mimi, muamko mpya wa serikali katika kuwatumikia Watanzania kwa njia bora zaidi hususan katika sekta za fedha na kodi kunaashiria kuwa serikali itakuwa mbele kuwasaidia wale wote watakaotaka kuwasaidia makini wa Tanzania.

Baada ya kumalizia tu makala haya, nilitazama mdahalo wa Barrack Obama (Democrats) dhidi ya Mitt Ronney (Republicans). Kinachodhihirika  hapa ni kwamba changamoto za kiuchumi, kibiashara na kimaendeleo ni sehemu ya maisha.  Tunastahili kujipanga, kujifunza na kujiendeleza kila siku ili kufanya vizuri katika masomo hayo ya maisha. Elimu, mafunzo, utafiti na ushauri viwe ni vitu vya mazoea na kawaida na sio vitu vya kukurupuka kukurupuka tu. Asiyejiendeleza hawezi kujiendeleza, wasiojiendeleza  hawawezi kuendelea.

JKT karne ya 22 inatakiwa iwe vipi ?

Watanzania  wanatarajia kwamba hadi inafikia mida hii ambayo JKT litayari kufungua milango yake kwa wanaJKT wa kizazi kipya kwamba kuna mipnago dhahiri ya muda mfupi na mrefu kuhusu uendeshaji wake; kuna mikakati-mipango sadifu, kuna sera tambuzi na shirikishi na kuna masahihisho kadhaa yaliyofanzwa ili kuoanisha  malengo mapya katika nyakati mpya kwa uendeshwaji wa JKT ijayo. Na kwamba JKT ikisaidina na majeshi yetu mengine itakuwa ndio kichwa cha garimoshi au injini ya kuiendesha Tanzania mpya itakayokuwa inatengeneza na kujenga karibu kila kitu kwa kutegemea rasilimali zetu wenyewe ikiwemo rasilimali watu.

                Kufanya hili lazima pawepo na mpango wa uendeshaji wa mwaka mmoja; mpango wa miaka mitatu - mitano (hususan kuhusu rasilimali mbalimbali)  na mpango wa muda mrefu wa miaka 25-50 inayolenga kuingiza nchi kwenye mabadiliko makubwa kila baada ya muongo mmoja.

                Mipango hii itarahisisha kufahamu ni kwa namna gani JKT itaoanisha matumizi na mapato yake katika uendeshaji wake. Lengo likiwa ni kuhakikisha kuwa inakuwa ni taasisi inayojiendesha yenyewe bila kutegemea ufadhili toka nje au ndani ya nchi.

                JKT ikiweza kujiendesha yenyewe bila ufadhili na kwa  hiyo kujitegemea itazalisha vijana wanaoweza kujiajiri wenyewe na kujitegemea bila kutegemea kuajiriwa kama njia ya mtu kujipatia riziki yake ya kila siku.

                Mpango-mkakati ni muhimu kwa kuwa mpango huu ndio unaoisadia taasisi yoyote ile iwayo kujua mahala ilipo na inakotaka iwe baada ya miakafulani.

                Ili kufanikisha hili ni lazima tubainishe wazi malengo ya JKT. Bila shaka katika mustakabali wa sasa lengo moja litakuwa ni kuwaunganisha vijana  wenye itikadi tofauti na wanaounga mkono vyama tofauti vya kisiasa kujenga utamaduni wa ushindani-shirikishi, ushindani unaojenga badala ya kubomoa kwa kuheshimu misingi ya haki na usawa kwa kila Mtanzania. Na kwamba vijana wa Kitanzania kuanzia sasa hawatatiwa upofu wa kuchagua kilichooza na kuacha kilicho bora kwa namna yoyote ile.                  Na juu ya yote mtu yeyote mwenye kupiga vita mfumo wa vyama vingi na demokrasia ni adui na sio rafiki wa Watanzania. Na kwamba mtu yeyote anayetumia hila, hadaa, rushwa, fedha na ujanja wowote ule uwao ili kupata cheo au uongozi ni mtu wa kutliwa mashaka makubwa katika safu za uongozi wa taasisi na maeneo mbalimbali nchini.

                Tofauti na huko nyuma katika miaka hii ya upasho na uamsho upo umuhimu wa makambi ya JKT mpya kuheshimu imani  za wanakambi na uhuru wa watu kuabudu na kufuata maamrisho ya dini zao bila kukwazwa na kitu au mtu. Hili likifanyika litawaondoa wazazi hofu kuwa watoto wao wanaweza kwenda kuharibiwa au kupotoshwa JKT.

                Ninategemea pia kuwa JKT itafafanua dhana ya uzalendo iwe pana na wazi zaidi na ianyoendana na wakati. Kwangu mimi Uzalendo sio kukubali kuwa kondoo na kutii au kuridhia kila jambo linaloanzishwa au kuamriwa na wakubwa hata kama ni kosa au uovu; na wala uzalendo sio mavazi, ulimbwende na mapambo yenye rangi za bendera ya taifa.

                Uzalendo ninavyouelewa mimi ni hali ya juu ya utu na ubinadamu inayofikiwa katika nchi fulani. Uzalendo ni juu ya familia, urafiki, ukoo, kabila, imani, uchama na uwana- kikundi wowote ulekatika jamii husika. Mzalendo kwa maneno mengine ni mtu aliye juu ya mambo yake binafsi na ya kifamilia, juu ya masuala ya ukoo na ukabila, juu ya dini au imani yake na ni juu ya siasa za kichama pale utaifa unapohitajika kuwa juu ya kitu kingine chochote.             Aidha, mzalendo ni mtu anayefahamu katiba na sheria za nchi yake na ni mwepesi wa kuhoji na kuuliza ili kupata majibu sahihi kabla ya ya kufanya maamuzi yoyote ya kisiasa, kijamii au kiuchumi, aghalabu, akiliweka taifa lake na utaifa wake mbele ya mtu au kitu chochote kile kiwacho.

                Ili kudadavua na kuibua melengo yanayofaa ni kitu muhimu tuanze kwa kuangalia matatizo au changamoto zinazowakabili Watanzania mijini na vijijini.

                Changamoto hizo ni pamoja na umaskini unaotufanya tushindwe kulipa ujira unaokidhi mahitaji ya wafanyakazi mbalimbali na hivyo kuzusha matatizo ya rushwa, migomo, mitafutano na mengine kama hayo; aibu ya watu wetu kukosa nyumba, maji na umeme na mahitaji mengine ya msingi katika karne hii; mbinu duni katika kilimo na uzalishaji na biashara ya chakula;  kushindwa kutumia bahari, kushindwa kuunda vyombo vya kisasa ili kutajirika na rasilimali bahari na rasilimali kwa ujumla;  kukosa uwezo wa kuchimba na kuuza madini yetu sisi wenyewe na hivyo kuachia wageni kutuibia mali asili zetu kushoto na kulia; ushirikishwaji duni wa Watanzania katika maamuzi na uendeshaji wa nchi yao na mambo yake; kuweza kuwa na mashirika ya umma lakini tukashindwa kuwawezesha Watanzania wengi zaidi na hususan vijijini kumiliki kampuni, biashara a miradi yao yenye kuingiza kipato cha uhakika; kufulia kiteknolojia na  kiviwanda na hivyo kusababisha  kununuliwa kwa kila zana au kifaa toka nchi za nje;  Kushindwa kuitumia teknohama na mifumo ya kidijito kuharakisha maendeleo ya nchi kwa kasi kubwa zaidi;  kushindwa kutoa matunzo na  malezi kwa wazee, masikini, watoto wa mitaani na wajane;  kushindwa kuendeleza miundombinu na mahitajio mengine ambayo yangeweza kumuwezesha kijana wa Kitanzania kung'aa katika soka, riadha, michezo mbalimbali, filamu, maigizo, muziki na sanaa mbalimbali.

                Pasina ushirikishwaji wa dhati na uhakika wa masikini nchini ambao ndio idadi kubwa ya watu wetu hatutakwenda popote.                                Lazima JKT mpya iwe na kitengo mahsusi kinachokaa, kufikiri na kutekeleza hatua mbalimbali zitakazochangia kupiga vita umaskini nchini kwa vitendo na sio kwa nadharia na maneno.

                Kuna wakati JKT iliwakawaka katika kilimo. Nina hakika hali hii inaweza kurejeshwa pakiwa na ushirikiano kati ya JKT, vijiji na wawekezaji wa ndani na nje ya nchi hasa kilimo na uzalishaji wake kitakapolenga matakwa ya wahitaji binafsi na kile wanachoagiza kikazalishwa kwa viwando vinavyokubalika.

                Ili mapinduzi ya kilimo yafanikiwe JKT inastahili kuzalisha zana mbalimbali za kilimo ikiwemo matrekta, kombaini havesta, malori na mitambo ya kuhifadhi na kusindika vyakula. Ni aibu miaka 50 baada ya uhuru kushindwa kutengeneza vitu kama hivyo sisi wenyewe.

                Aidha, katika mikoa inayopakana na bahari, maziwa na mito mikubwa nitategemea kuiona JKT katiika maeneo hayo sio tu ikijiingiza katika uvuvi na uvunaji rasilimali maji bali pia ikiunda vyombo vinavyohitajika na sekta hiyo ili kuisasaisha au kuifanya ya kileo zaidi.  

                Katika maeneo yenye madini ninatarajia kuona vitengo ndani ya JKT vinavyoharakisha kuwawezesha vijana wa Kitanzania kuwa wachimbaji madini na waendeshaji na wasimamizi wa migodi yetu ili tuonokane na kuibiwa waziwazi.

                Ninaamini makambi mbalimbali ya JKT yatakuwa na vyuo kwa vitendo vitakavyowafundisha vijana sio tu ujasiriamali bali taaluma zote za uongozi na utawala ikiwa ni pamoja na ubingwa wa kupanga, kusimamia rasilimali, kudhibiti mambo, kutafuta masoko na uzalishaji na uuzaji wa kile kinachozalishwa. Chuo hicho kwa kufanya mambo yake kwa vitendo ninakitarajia kuwa kitakuwa ndio eneo la  kupanda mbegu za kuzlisha makampuni ya kijamii kwa watu wa maeneo mbalimbali nchini.           

                JKT ijayo haiwezi kukwepa kuwa na kitendo cha teknolojia na teknohama ili kuiwezesha nchi na hususan vijana kwenda na wakati. Nitategemea watu hodari katika masuala ya kompyuta, simu, tovuti na mawasiliano watakuwa vijana waliopitia na kusomea mambo haya kwa vitendo na sio nadharia tu. JKT kwa maneno mengine itakuwa wadi ya uzalishaji miradi mbalimbali ya kiteknolojia na kiteknohama itakayochangia kuharakisha maendeleo ya Tanzania. Hususan katika matumizi ya tovuti yatakayosaidia kuwakutanisha watu kiteknohama toka Ulaya, Asia, Amerika na kwingineko Afrika wakaanzisha na kuendesha mradi hapa nchini.

                JKT ijayo lazima iwe na kitengo cha ustawi wa Jamii na kufanya kazi ambayo wizara ya afya na ustawi wa jamii meshindwa kwa kiasi kikubwa kuifanya inavyostahili.

                Kama ilivyo kwa makundi hayo hapo juu wanamichezo na wasanii wa Tanzania nao wamejikuta ni mayatima. Ninaamini JKT tena kwa faida kubwa sana inaweza kuingilia kati katika hili na kugeuza hali ya mambo ilivyo leo na Tanzania ikaanza kunufaika vilivyo na vipaji vya vijana wake.

                Hayo hapo juu yana maana kwamba JKT inastahili kuwa na mafunzo ya muda mfupi katika masuala ya matumizi sahihi ya silaha, ulinzi na uasktari (pengine miezi mitatu tu) na kisha vijana wakagawanywa katika idara mbalimbali  zenye majukumu ya kutekeleza changamoto hizo hapo juu (kwa miezi sita -tisa au hata zaidi)  kwa ufanifu na ufanisi mkubwa kila mwaka kuanzia pale itakapoanza rasmi.